Proffiliau o’r Comisiynwyr

Dr Eurwyn Wiliam (Cadeirydd), MA, PhD, FSA

Ar ôl graddio mewn archaeoleg, dechreuodd Eurwyn ei yrfa drwy ddilyn ei ddiddordeb arall, pensaernïaeth draddodiadol a chadwraeth. Cafodd ei benodi i greu Adran Adeiladau newydd yn Amgueddfa Werin Cymru ym 1971 ac ugain mlynedd yn ddiweddarach daeth yn Gyfarwyddwr yr Amgueddfa. Yn ystod ei gyfnod yno, roedd yn gyfrifol am ailgodi’r rhes o fythynnod poblogaidd iawn o Ryd-y-car, Merthyr Tudful, a llawer o adeiladau eraill a ddaeth i ofal yr Amgueddfa, gan gynnwys yr eglwys ganoloesol o Landeilo Tal-y-bont, Morgannwg.

Yna symudodd i rolau corfforaethol o fewn Amgueddfa Genedlaethol Cymru, a’r swydd olaf a ddaliodd oedd Cyfarwyddwr Casgliadau ac Ymchwil a Dirprwy Gyfarwyddwr Cyffredinol. Yn ystod y cyfnod hwn, arweiniodd y gwaith o ymgorffori Amgueddfa Lofaol Big Pit yn yr Amgueddfa Genedlaethol a’i hailddatblygu, ac o greu Amgueddfa Genedlaethol y Glannau mewn partneriaeth â Dinas a Sir Abertawe. Ymddeolodd o’r Amgueddfa Genedlaethol yn 2009, pan roddwyd y teitl Ceidwad Emeritws iddo. Mae diddordeb academaidd Eurwyn mewn archaeoleg, amgueddfeydd a phensaernïaeth draddodiadol yn parhau. Mae’n awdur llawer o lyfrau ac erthyglau ar y pynciau hyn a bydd yn darlithio arnynt yn aml. Bu’n ymddiriedolwr neu’n aelod o bwyllgor llawer o gyrff treftadaeth.

Roedd Eurwyn yn Gomisiynydd o 1992 hyd 2006, ac yn ystod yr amser hwnnw fe gadeiriodd Bwyllgor Llywio Archaeoleg yr Uwchdiroedd a’r Pwyllgor Golygyddol, ac roedd yn Is-Gadeirydd rhwng 2002 a 2006. Fe’i penodwyd yn Gadeirydd yn 2009 a chafodd ei ailbenodi am bum mlynedd arall yn 2014. Mae ei lyfr Y Bwthyn Cymreig: Arferion Adeiladu Tlodion y Gymru Wledig, 1750-1900 yn un o lyfrau mwyaf poblogaidd y Comisiwn Brenhinol.

 

Ms Catherine Hardman, BA, MA, FSA

Bu gan Catherine ddiddordeb mewn hanes ac archaeoleg erioed, felly ar ôl gyrfa gynnar yn y Gwasanaeth Sifil Cartref, yn gwasanaethu yn Whitehall gyda’r Weinyddiaeth Amddiffyn, ac yn Belfast gyda Swyddfa Gogledd Iwerddon, dychwelodd Catherine i’r brifysgol i astudio archaeoleg o ddifrif. Bu’r amser a dreuliodd Catherine yn astudio ym mhrifysgolion Bradford ac Efrog o gymorth i feithrin ei diddordeb mewn materion rheoli treftadaeth ac fe ymunodd â’r Gwasanaeth Data Archaeolegol, yn Adran Archaeoleg Prifysgol Efrog, yn 2001. Fel Dirprwy Gyfarwyddwr y Gwasanaeth, chwaraeodd ran flaenllaw mewn trafodaethau ar gyrchu archifau wedi’u gwarchod ac ar feithrin cysylltiadau â ffocws DU.

Dychwelodd Catherine i Whitehall yn 2015, ar ôl cael ei phenodi’n Bennaeth Cadwraeth a Mynediad yn yr Archifau Seneddol yn Nhŷ’r Arglwyddi, lle y bu’n gyfrifol am oruchwylio tîm sy’n rheoli cadwraeth ddigidol, gofalu am gasgliadau a chatalogio. Ar ôl tair blynedd hynod ddiddorol, dychwelodd yn 2018 i’r sector academaidd i weithio fel Rheolwr Datblygu Ymchwil Cyfadran y Celfyddydau a’r Dyniaethau ym Mhrifysgol Efrog.

Daeth Catherine yn Gomisiynydd ym mis Mai 2010 a hi yw’r Is-Gadeirydd. Mae’n aelod o’r Pwyllgor Llywodraethu Corfforaethol ac yn Gadeirydd Pwyllgor Gwasanaethau Cyhoeddus y Comisiwn. Bydd hi’n gweithio gyda staff y Comisiwn i wella’r ddarpariaeth archifo digidol ar gyfer y sector yng Nghymru ac i dynnu sylw at weithgareddau a thueddiadau cyfredol ym maes cadwraeth ddigidol ar hyd a lled y DU a chyfleoedd i sicrhau cyllid ar gyfer gwaith ymchwil.

 

Mr Thomas Lloyd, MA, OBE, DL, FSA

Mae Tom Lloyd yn hanu o Ddyffryn Tywi yn Sir Gâr, ardal sy’n llawn o gestyll hynafol a hen dai a fu’n ysbrydoliaeth iddo pan yn ifanc. Ar ôl darllen y Clasuron a’r Gyfraith yng Nghaergrawnt fe fu’n gweithio fel cyfreithiwr yn Llundain am ddeng mlynedd cyn ildio i’w wir ddiddordebau a dychwelyd i Gymru, lle y mae’n ymddiddori’n bennaf mewn adeiladau hanesyddol a materion treftadaeth ehangach yn y sectorau cyhoeddus a phreifat.

Cyn gadael Llundain, roedd wedi gwneud gwaith ymchwil manwl ac wedi ysgrifennu ei lyfr cyntaf The Lost Houses of Wales, ac arweiniodd hyn at benodiadau i Gyngor Adeiladau Hanesyddol Cymru, gan gynnwys Cadeirydd am ddeng mlynedd, ac at ddod yn Gyfarwyddwr Bwrdd Croeso Cymru, gyda’r dasg benodol o hyrwyddo treftadaeth fel agwedd ar dwristiaeth yng Nghymru. Yn y sector preifat, bu’n cadeirio’r Ymddiriedolaeth Adeiladau mewn Perygl a adferodd nifer o adeiladau pwysig ar draws Cymru a Lloegr a oedd wedi mynd i gyflwr gwael, gan gynnwys Tŷ’r Sger ger Porthcawl, adeilad rhestredig gradd 1 a fuasai’n wag ers degawdau. Ef yw cydawdur y ddwy gyfrol ar dde-orllewin Cymru yn y gyfres Pevsner o arweinlyfrau pensaernïol ac mae wedi ysgrifennu erthyglau ar gyfer cylchgronau hefyd. Mae ganddo ddiddordeb yn ogystal mewn celf gain, ac roedd yn ymgynghorydd Sothebys yng Nghymru am ddeng mlynedd pan oedd y cwmni hwnnw’n cynnal arwerthiannau mawr yma.

Ers 2011 bu’n Herodr Arbenigol Cymru, ac yn fwy diweddar cafodd ei benodi’n Gadeirydd y Comisiwn Cadeirlannau ac Eglwysi sy’n goruchwylio ac yn rhoi cyngor ar faterion cynllunio yn ymwneud ag adeiladau crefyddol.

 

Professor Chris Williams, BA, PhD, FRHistS, FLSW

Hanesydd a astudiodd ym mhrifysgolion Rhydychen a Chaerdydd cyn dod yn ddarlithydd yng Nghaerdydd ar ddiwedd y 1980au yw Chris Williams. Mae ef wedi gweithio ym Mhrifysgol Morgannwg (Prifysgol De Cymru bellach) ac ym Mhrifysgol Abertawe ac mae yn awr yn ôl yng Nghaerdydd fel Athro Hanes a Phennaeth yr Ysgol Hanes, Archaeoleg a Chrefydd. Arbenigedd Chris yw hanes Cymru a Phrydain yn y cyfnod modern, gyda phwyslais arbennig ar y mudiad llafur a meysydd glo De Cymru. Yn 2012 fe olygodd Ddyddiaduron Richard Burton i Wasg Prifysgol Yale. Ymunodd â’r Comisiwn yn 2008. O ystyried y profiad helaeth sydd ganddo o olygu cyfresi o lyfrau ar ran y Bwrdd Gwybodau Celtaidd a Chymdeithas Cofnodion De Cymru, roedd efallai’n anochel y deuai’n Gadeirydd Grŵp Cyhoeddiadau’r Comisiwn, gyda chyfrifoldeb dros oruchwylio ei strategaeth cyhoeddiadau.

 

Dr Mark Redknap, BA, PhD, MIFA, FSA

Aeth Dr Mark Redknap ar ei gloddiad archaeolegol cyntaf dros ei amgueddfa leol yn Coventry pan oedd yn 13 oed, a thrwy ei brofiadau cynnar o gloddio daeth i ddeall manteision sicrhau cyfranogiad y gymuned wrth ailddarganfod ein gorffennol. Mae’n Bennaeth Casgliadau ac Ymchwil yn yr Adran Hanes ac Archaeoleg yn Amgueddfa Cymru, a daeth yn Gomisiynydd yn 2008. Mae ei waith maes, ymchwil a chyhoeddiadau’n cwmpasu agweddau ar archaeoleg ddaearol ac arforol, a bu’n canolbwyntio’n ddiweddar ar archaeoleg yr Oesoedd Canol cynnar a’r Oesoedd Canol: y Llychlynwyr, gwaith metel, a darnau ifori Gothig. Mae ef wedi cyhoeddi cyfrolau ar grochenwaith Rhufeinig, Ffrancaidd a Charolingaidd a wnaed ym Mayen yn yr Almaen, ac ar gerrig arysgrifedig a cherfluniau carreg o’r Oesoedd Canol cynnar yng Nghymru. Bu’n gyfrifol am arddangosfeydd fel Ail-greu: Delweddu Ein Gorffennol a Gwreiddiau: ar drywydd Cymru Gynnar. Bu’n ysgrifennu adroddiad ar y gwaith cloddio yn y crannog brenhinol canoloesol cynnar ar Lyn Syfaddan (gyda Phrifysgol Caerdydd), ac mae wedi cyfarwyddo gwaith maes yn y ganolfan ganoloesol gynnar yn Llanbedr-goch, Ynys Môn. Bydd yn llunio adroddiadau ar drysor canoloesol cynnar a diweddarach posibl i grwneriaid yng Nghymru, ac mae’n aelod o Goleg Adolygu Cymheiriaid Cyngor Ymchwil y Celfyddydau a’r Dyniaethau ac yn Gymrawd Cymdeithas Hynafiaethwyr Llundain.

 

Mrs Caroline Crewe-Read, BA, MPhil, FRSA, MAPM

Darllenodd Caroline Hanes ym Mhrifysgol Bryste, gan arbenigo mewn crefyddau paganaidd Prydain Fore. Ar ôl gweithio am bum mlynedd i Accenture, cwmni blaenllaw o ymgynghorwyr rheoli, dychwelodd Caroline i’r byd academaidd, gan ennill Clod am ei M.Phil mewn Rheoli Treftadaeth Archaeolegol ym Mhrifysgol Caergrawnt. Dechreuodd ei gyrfa codi arian yn fuan wedyn, ac arweiniodd hyn yn y man at dderbyn swydd yng Nghomisiwn Adeiladau Hanesyddol a Henebion Lloegr, neu English Heritage fel y’i gelwid bryd hynny. Yn ystod y pymtheng mlynedd ddiwethaf mae Caroline wedi gweithio mewn amrywiaeth o rolau ac wedi arwain nifer o brosiectau corfforaethol allweddol i’r sefydliad. Y prosiect mwyaf nodedig o blith y rhain oedd sefydlu’r ‘model newydd’ a rannodd y sefydliad yn ddwy: Historic England, y corff cyhoeddus sy’n gofalu am amgylchedd hanesyddol Lloegr, a’r English Heritage Trust, elusen newydd wedi’i thrwyddedu i ofalu am fwy na 400 o safleoedd hanesyddol a’u hagor i’r cyhoedd. Ers cwblhau’r rhannu mae Caroline wedi parhau i weithio i Historic England ac ar hyn o bryd mae hi’n arwain tîm bach sy’n canolbwyntio ar feithrin perthnasoedd gydag unigolion, ymddiriedolaethau, sefydliadau a chwmnïau er mwyn cael y gefnogaeth sydd ei hangen i alluogi’r sefydliad i gyflawni ei amcanion.

Cafodd Caroline ei phenodi’n Gomisiynydd yn 2016. Yn ogystal â record dda o gyflawni ym maes rheoli newid strategol a phroffil-uchel mae hi’n dod â chryn brofiad o godi arian a llywodraethu corfforaethol i’r Comisiwn. Mae hi’n byw yn Nhrefynwy.

 

Mr Neil Beagrie, BA, FRSA

Mae gan Neil ddiddordeb cryf mewn archaeoleg a’r amgylchedd adeiledig. Ar ôl graddio mewn Archaeoleg ym Mhrifysgol Durham, dechreuodd ei yrfa broffesiynol yng Nghomisiwn Brenhinol Henebion Lloegr lle y daeth yn Bennaeth Archifau Archaeolegol. Ers hynny, yn ei yrfa yn y sectorau cyhoeddus a phreifat, mae ef wedi canolbwyntio ar strategaethau ar gyfer cadwraeth ddigidol; cyrchu gwybodaeth ddigidol mewn archifdai, llyfrgelloedd a chanolfannau data; ac astudiaethau o’u gwerth a’u dylanwad economaidd. Mae’n un o gyfarwyddwyr Charles Beagrie Ltd, cwmni o ymgynghorwyr, ers 15 mlynedd bellach a bu’n gweithio gydag amrywiaeth eang o gwsmeriaid yn y DU a thramor. Yn 2014 dyfarnwyd y Fedal Technoleg Archifol iddo gan Gymdeithas y Peirianwyr Ffilm a Theledu yn Los Angeles i gydnabod ei gyfraniadau hirdymor i ymchwilio i strategaethau a datrysiadau ar gyfer cadwraeth ddigidol a’u gweithredu. Cafodd Neil ei benodi’n Gomisiynydd yn 2017.

 

Dr Louise Emanuel, MA, MSc, PhD, PGCODE

Ar ôl graddio mewn Daearyddiaeth ym Mhrifysgol Rhydychen, bu Louise yn astudio ar gyfer MSc mewn Datblygu Rhanbarthol ym Mhrifysgol Caerdydd. Thema gyffredin yn ei holl waith yw ei diddordeb mewn lleoedd, eu datblygiad hanesyddol, a’r ffordd y bydd unigolion a chymunedau yn ymgysylltu â’r mannau y maen nhw’n byw, gweithio a dysgu ynddyn nhw ac yn ymweld â nhw. Arweiniodd y diddordeb hwn mewn ‘lle’ at ei hymchwil ar gyfer ei PhD i’r berthynas rhwng canfyddiadau lle a datblygu economaidd. Ar ddiwedd y 1990au bu Louise yn gweithio gyda chymunedau yn Sir Gâr, ei sir enedigol, i astudio a dehongli treftadaeth gymunedol. Ers 1999 bu’n ddarlithydd yn y sefydliad a elwir bellach yn Brifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant lle y mae hi wedi llunio rhaglenni ym meysydd treftadaeth, twristiaeth a busnes cynaliadwy, yn ogystal â datblygu a rheoli sawl prosiect treftadaeth a ariannwyd gan yr UE. Cafodd Louise ei phenodi’n Gomisiynydd yn 2017.

 

Mr Chris Brayne

Hyfforddodd Chris fel Pensaer Tirwedd ym Mhrifysgol Sheffield ac ym 1989 ymunodd â phractis preifat yn Lerpwl i weithio ar brosiectau dylunio ac asesu effeithiau amgylcheddol i gleientiaid fel yr Adran Drafnidiaeth a Glo Prydain. Daeth Chris yn Rheolwr Technoleg Gwybodaeth y cwmni a helpodd y tîm i fabwysiadu amryfal dechnegau arolygu, delweddu a chyhoeddi digidol. Yn ddiweddarach bu’n arbrofi gyda chymhwyso’r technegau hyn at gofnodi archaeolegol ar ôl bod yn gweithio i Sefydliad Ymchwil Treftadaeth Ddiwylliannol Norwy. Ym 1999 symudodd yn ôl i’r DU i weithio i Wessex Archaeology, gan ddatblygu systemau archaeolegol a busnes y cwmni. Daeth yn Brif Weithredwr Wessex Archaeology yn 2013 a bu’n goruchwylio’r gwaith o ailstrwythuro’r sefydliad a roddodd y cwmni ar sylfaen gref ar gyfer tyfu ymhellach. Mae gan Chris ddiddordeb technegol mawr mewn dulliau arloesol o gasglu, dadansoddi a lledaenu gwybodaeth am dreftadaeth, ac mae ei brofiadau wedi dwysáu ei werthfawrogiad o werth cymdeithasol gweithgareddau treftadaeth a’r gwahanol ffyrdd y gellir defnyddio treftadaeth i wella ein profiadau pob dydd. Cafodd Neil ei benodi’n Gomisiynydd yn 2017.

Tweets