Polisi Casglu Llyfrgell

Yn y ddogfen hon disgrifir yr egwyddorion a ddefnyddir gan y llyfrgell i ddewis, rheoli a darparu deunydd cyhoeddedig er budd staff a’r cyhoedd. Mae catalog ar-lein ar gael yn https://cbhc.gov.uk/darganfod/catalog-y-llyfrgell/. Caiff y polisi ei adolygu bob blwyddyn a’i ddiwygio bob tair blynedd. Gall gael ei ddiwygio hefyd os bydd newid sylweddol mewn amgylchiadau.

Cefndir

Sefydlwyd Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (CBHC) o dan Warant Frenhinol i ymchwilio i amgylchedd hanesyddol Cymru a’i gofnodi. Felly bydd yn casglu deunydd ar gyfer yr archif cenedlaethol, sef Cofnod Henebion Cenedlaethol Cymru (CHCC), ac yn trefnu iddo fod ar gael. Ef hefyd sydd â’r rôl arweiniol o ran sicrhau bod treftadaeth archaeolegol, adeiledig ac arforol Cymru’n cael ei chofnodi’n awdurdodol. Bydd hefyd yn ceisio hyrwyddo deall a gwerthfawrogi’r dreftadaeth honno’n genedlaethol ac yn rhyngwladol.

Adnodd mynediad agored yw’r Llyfrgell sy’n cefnogi gwaith y Comisiwn ac yn cydategu casgliadau CHCC. Mae’n canolbwyntio ar ddeunydd topograffig a thematig yn ymwneud ag archaeoleg a phensaernïaeth Cymru, ynghyd â gweithiau pwysig ar ddulliau a theori a chyhoeddiadau cyd-destunol o bedwar ban byd. Mae oddeutu 25,000 eitem yn y Llyfrgell ar hyn o bryd, yn cynnwys cyfresi, monograffau, pamffledi, arweinlyfrau, dogfennau deddfwriaethol a mapiau.  Tanysgrifir i 52 o gylchgronau, ac mae eraill wedi’u rhoi. Darperir mynediad hefyd i rai cyhoeddiadau electronig.

Mae casgliadau’r Llyfrgell yn cael eu cadw mewn dau brif le: y Llyfrgell ac Ystafell Ymchwil gyhoeddus ar lawr cyntaf Llyfrgell Genedlaethol Cymru, a Llyfrgell y Staff yn rhan ‘Archif a Llyfrgell’ Prif Swyddfeydd y Comisiwn Brenhinol.

Polisi Casglu

Bydd y Llyfrgell yn casglu ac yn prynu deunydd yn y categorïau canlynol:

  • Adroddiadau cyhoeddedig ar gloddiadau.
  • Gweithiau ar archaeoleg.
  • Gweithiau ar archaeoleg ddiwydiannol.
  • Gweithiau ar archaeoleg arforol.
  • Testunau ar gartograffeg ac enwau lleoedd.
  • Monograffau ar safleoedd archaeolegol neu bensaernïol yng Nghymru.
  • Set archifol o gyhoeddiadau CBHC.
  • Cofiannau penseiri, dylunwyr, penseiri tirwedd a gerddi, cerflunwyr ac artistiaid sy’n gweithio ym maes addurnwaith pensaernïol, archaeolegwyr gyda chysylltiadau Cymreig, a ffotograffwyr sydd â chysylltiadau â daliadau archifol Cofnod Henebion Cenedlaethol Cymru ac sy’n arbenigo mewn pynciau pensaernïol ac archaeolegol.
  • Gweithiau safonol ar fathau o adeiladau ac agweddau ar eu haddurnwaith.
  • Arweinlyfrau i safleoedd archaeolegol a phensaernïol yng Nghymru a rhai arweinlyfrau o’r tu allan i Gymru at ddibenion cyd-destunol.
  • Gweithiau ar y prif gyfnodau, arddulliau ac ysgolion pensaernïaeth ac addurnwaith pensaernïol.
  • Testunau ar gynllunio tref/trefol.
  • Gweithiau ar hanes gerddi/archaeoleg/hanes tirwedd.
  • Gweithiau ar reoli treftadaeth, cadwraeth a diogelu safleoedd.
  • Gweithiau ar theori archaeolegol a thechnegau cloddio ac arolygu sy’n berthnasol i waith y Comisiwn Brenhinol.
  • Gweithiau ar hanes ffotograffiaeth os ydynt yn berthnasol i gasgliadau Cofnod Henebion Cenedlaethol Cymru.
  • Llyfrau hanes cyffredinol sy’n darparu cyd-destun ar gyfer gwaith y Comisiwn Brenhinol.
  • Gweithiau ar hanes Cymru sy’n berthnasol i waith y Comisiwn Brenhinol.
  • Bydd sawl argraffiad o ffonograff yn cael ei gasglu os bydd yn cael ei ddiwygio. Mae hyn yn gyson â phrif gylch gwaith CBHC i gofnodi sut y mae syniadaeth archaeolegol, pensaernïol a hanesyddol wedi newid dros amser yng Nghymru.
  • Pob cyhoeddiad o eiddo CBHC.
  • Pob cyhoeddiad o eiddo Cadw.
  • Bydd gweithiau ar yr Alban, Iwerddon, Lloegr a gweddill y byd yn cael eu cyfyngu i:
  • Gweithiau pwysig a ddefnyddir at ddibenion cymharu.
  • Gweithiau a dderbynnir fel rhan o’n tanysgrifiadau presennol.
  • Gweithiau mewn iaith Ewropeaidd a/neu sydd â chyfieithiad Saesneg.
  • Casgliad craidd o gyfeirlyfrau cyffredinol.
  • Prynir ychydig bach o ddeunydd ar ‘Reolaeth Busnes’ i helpu staff sy’n gweithio mewn meysydd megis ‘Rheoli Prosiectau’, ‘Cydymffurfio’ a ‘Marchnata’.
  • Cedwir casgliad bach o ddeunydd prin, hynafiaethol a bregus.
  • Tanysgrifir i gyfresi archaeolegol a phensaernïol perthnasol neu fe’u cesglir drwy drefniadau dwyochrog eraill, mewn fformatau electronig a chopi caled.

Meini Prawf Dewis

Cymhwysir y gweithdrefnau a meini prawf a ganlyn wrth ddewis stoc:

  • Dewisir teitlau mewn sawl ffordd: ceisiadau gan staff, adolygiadau o lyfrau, argymhellion, cyngor arbenigwyr pwnc, catalogau cyhoeddwyr, gwefannau, astudio cylchgronau pwnc arbenigol ac ati.
  • Bydd y Rheolwr Gwasanaethau Gwybodaeth yn gwerthuso pob cais am lyfr neu gylchgrawn a wneir gan staff ar sail y meini prawf casglu a’r gyllideb sydd ar gael.
  • Bydd y stoc yn adlewyrchu gwaith y Comisiwn Brenhinol ac anghenion ymchwil y staff.
  • Datblygir y casgliad i ateb anghenion staff a’r cyhoedd.
  • Ni fydd y Llyfrgell yn casglu ond deunydd y gall y cyhoedd ei gyrchu.
  • Llenwir bylchau yn y casgliadau pan fydd adnoddau’n caniatáu. Er rhoi blaenoriaeth i brynu gweithiau cyfoes, gwneir ymdrech i gael copïau newydd o eitemau sydd wedi mynd ‘ar goll’ ac i brynu hen weithiau allweddol.
  • Croesewir argymhellion gan ddefnyddwyr ond mae’r Llyfrgell yn cadw’r hawl i wrthod prynu deunydd anaddas.
  • Iaith – bydd y rhan fwyaf o eitemau a brynir yn Gymraeg neu Saesneg. Os oes fersiwn Cymraeg a fersiwn Saesneg o destun ar gael, prynir y ddau.
  • Fel rheol prynir llyfrau clawr meddal yn hytrach na llyfrau clawr caled, gan mai hwn yw’r fformat mwyaf cost-effeithiol.
  • Y lle sydd ar gael yn y Llyfrgell.
  • Os oes galw mawr am gyhoeddiad, gellir prynu neu wneud cais am 2 gopi.
  • Prynir e-gyhoeddiadau os yw hyn yn gost-effeithiol.
  • Bydd testunau prin neu hynafiaethol yn cael eu prynu neu eu derbyn fel rhan o rodd os deuant o fewn y Cwmpas a ddiffinnir isod ac os nad oes argraffiad newydd ar gael.
  • Gellir gwneud cais am gopïau o lyfrau ar gyfer y Llyfrgell drwy’r Gwasanaeth Ymholiadau fel rhan o gytundebau trwydded a negodwyd, ar yr amod bod y pwnc yn cydymffurfio â’r Polisi Casglu ac yn ychwanegiad gwerthfawr at y casgliadau.

Croesewir rhoddion os deuant o fewn y Cwmpas a ddiffinnir isod. Ni dderbynnir deunydd os oes unrhyw gyfyngiadau arno o ran ei ddefnyddio neu ei waredu gan CBHC yn y dyfodol h.y. rhaid i berchenogaeth gael ei throsglwyddo i’r Llyfrgell wrth iddi dderbyn y rhodd.

Y Rheolwr Gwasanaethau Gwybodaeth a fydd yn gwneud y penderfyniad terfynol ynghylch prynu neu dderbyn eitemau newydd gan mai ef/hi sy’n gwybod am y sefyllfa o ran stoc a’r galwadau arni.

Cylchgronau

Cesglir holl gylchgronau sirol Cymru yn ogystal â chyfresi arbenigol yn ymwneud ag archaeoleg, pensaernïaeth, hanes ac archaeoleg arforol.

Bydd cylchgronau’n cael eu prynu mewn fformatau print a digidol tra bo lle digonol. Yn achos ein tanysgrifiadau presennol i gylchgronau, tanysgrifir i gynnwys digidol pan fo ar gael.

Rhoddir blaenoriaeth i gynnal ac ehangu’r tanysgrifiadau presennol. Byddwn yn ymgymryd â thanysgrifiadau newydd, ar-lein ac mewn print os ydynt yn cydymffurfio â’r meini prawf casglu ac os oes digon o arian. Efallai y bydd yn rhaid atal tanysgrifiad presennol i helpu i dalu am deitlau newydd.

Adnoddau electronig

Bydd y Llyfrgell yn darparu mynediad i adnoddau digidol, gan gynnwys e-lyfrau, pryd bynnag y bo’n briodol ar sail cynnwys a gwerth da am arian. Bydd nifer y trwyddedau defnyddiwr cyfamserol ar gyfer e-lyfrau yn cael ei benderfynu yn ôl y teitl penodol dan sylw.

Tynnu deunydd yn ôl

Caiff y stoc ei golygu’n ofalus i sicrhau bod y casgliad yn ateb anghenion cyfredol. Bydd deunydd yn cael ei dynnu’n ôl os nad yw’n bodloni’r polisi casglu uchod, neu os yw’n gopi dyblyg o adnodd nad oes galw mawr amdano bellach. Gall deunydd a dynnir yn ôl gael ei gynnig i lyfrgelloedd eraill, ei werthu yn un o werthiannau llyfrau CBHC, ei werthu i lyfrwerthwr arbenigol neu ei ailgylchu.

Open Government Licence logo Mae’r ddogfen hon ar gael o dan y Drwydded Llywodraeth Agored.

Tweets