Cydymffurfio â Safonau’r Gymraeg Adroddiad Blynyddol: 1 Ebrill 2018 – 31 Mawrth 2019

1. Cyflwyniad

1.1. Hysbysiad cydymffurfio
1.2. Fformat yr Adroddiad Blynyddol hwn

2. Uchafbwyntiau

2.1. Gwobrau ‘Cymraeg yn y Gweithle’
2.2. Nifer uchel o staff eto eleni yn gwella eu sgiliau Cymraeg ac yn llwydo mewn arholiadau Cymraeg
2.3. Cynnydd mewn ymholiadau ac ymwelwyr Cymraeg
2.4. Cyfleoedd gwell i ddefnyddio’r Gymraeg ar ein gwasanaethau ar-lein
2.5. Adolygiad o’r weithdrefn cwynion iaith Gymraeg
2.6. Canlyniadau Arolwg Staff ardderchog o ran cefnogi’r Gymraeg

3. Blaenoriaethau ar gyfer Ebrill 2018 – Mawrth 2019

3.1. Parhau i gefnogi’r staff i’w galluogi i gydymffurfio â Safonau’r Gymraeg
3.2. Parhau i ddarparu hyfforddiant Cymraeg i’r staff
3.3. Asesu defnyddio Cof Cyfieithu

4. Cydymffurfio a hyrwyddo

4.1. Darparu Gwasanaethau (Safonau 1-9; 11-14; 16-17; 19-22; 24-34; 36; 43-48; 51-55; 57-60; 63-66; 72-73A; 75-80; 82)
4.2. Llunio Polisi (Safonau 84-89; 91-93)
4.3. Gweithredol (Safonau 94-108; 110-12; 114-17; 120-33; 135-39)
4.4. Cadw Cofnodion (Safonau 141-48)
4.5. Atodol (Safonau 149-68)

5. Adrodd statudol

5.1. Cwynion
5.2. Sgiliau Cymraeg y staff
5.3. Hyfforddiant a ddarparwyd yn y Gymraeg
5.4. Recriwtio

6. Blaenoriaethau ar gyfer Ebrill 2019 – Mawrth 2019

6.1. Parhau i gefnogi’r staff
6.2. Parhau i ddarparu hyfforddiant Cymraeg i’r staff
6.3. Hybu defnyddio’r Gymraeg ar draws y sector treftadaeth

Atodiad 1: Rhestr wirio hunanreoleiddio


1. Cyflwyniad

Cynhyrchir yr Adroddiad Blynyddol hwn o dan Fesur y Gymraeg (Cymru) 2011 a Rheoliadau Safonau’r Gymraeg (Rhif 2) 2016.

 

1.1. Hysbysiad cydymffurfio

Derbyniodd Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (‘y Comisiwn’) ei Hysbysiad Cydymffurfio ar gyfer Safonau’r Gymraeg ym mis Gorffennaf 2016. Daeth y rhan fwyaf o’r safonau i rym ar 25 Ionawr 2017. Y dyddiad gosod ar gyfer gweddill y safonau (2, 3, 21, 48, 52 a 101-07) oedd 25 Gorffennaf 2017.

1.2. Fformat yr Adroddiad Blynyddol hwn

Ym mis Ebrill 2018, darparodd Comisiynydd yr Iaith dempled ar gyfer hunanreoleiddio. Defnyddiwyd y templed hwn gan Grŵp Monitro Iaith Gymraeg y Comisiwn yn sail i Adroddiad Blynyddol y llynedd, a byddwn yn parhau â’r arfer hwn. (Gweler Atodiad 1 am restr wirio ac atebion 2018-19.)
Nôl i ben y dudalen

 

2. Uchafbwyntiau

Y cyfnod adrodd 1 Ebrill 2018 hyd 31 Mawrth 2019 oedd yr ail flwyddyn lawn i’r Comisiwn o ran cydymffurfio â Safonau’r Gymraeg. Rydym wedi canolbwyntio ar gyfnerthu’r gwaith a wnaed wrth baratoi ar gyfer cydymffurfio ac wedi parhau i helpu’r staff i wreiddio’r safonau yn eu gwaith pob dydd.

 

2.1. Gwobrau ‘Cymraeg yn y Gweithle’

Roedd y Comisiwn Brenhinol wrth ei fodd o ennill Gwobr Cyflogwr ‘Cymraeg yn y Gweithle’ 2018 (Ceredigion, Powys a Sir Gâr). Roedd y Comisiwn yn falch iawn hefyd o’n haelod staff a enillodd gwobr dysgwr y flwyddyn ‘Cymraeg yn y Gweithle’, a’n dau aelod staff a oedd yn ail oreuon, ac mae’n eu llongyfarch yn wresog.

2.2. Nifer uchel o staff eto eleni yn gwella eu sgiliau Cymraeg ac yn llwyddo mewn arholiadau Cymraeg

Yn ystod 2018-19, manteisiodd bron hanner ein staff ar y cyfle i wella eu sgiliau iaith drwy fynychu gwahanol gyrsiau Cymraeg yn ystod oriau gwaith. Mae ein staff wedi ymrwymo i wella eu sgiliau Cymraeg ac rydym yn falch o’r pum aelod staff a lwyddodd yn yr arholiad Sylfaen ym mis Mehefin 2018.

2.3. Cynnydd mewn ymholiadau ac ymwelwyr Cymraeg

Eleni rydym wedi gweld cynnydd sylweddol yn nifer blynyddol yr ymholiadau Cymraeg a dderbyniwn. Mae wedi codi o ryw 1.2% yn 2015-16 i 11% yn ystod cyfnod yr adroddiad hwn. Mae canran cyffelyb o ymwelwyr Cymraeg eu hiaith wedi ymweld â’n Llyfrgell ac wedi defnyddio ein harchif yn ystod 2018-19, a llenwyd ffurflen adborth Gymraeg gan 60% o’r rheiny a fu’n mynychu fel rhan o ymweliadau grŵp.  

2.4. Cyfleoedd gwell i ddefnyddio’r Gymraeg ar ein gwasanaethau ar-lein

Er bod y Comisiwn wedi derbyn eithriad ar gyfer ‘testun disgrifiadol o gronfa ddata Cofnod Henebion Cenedlaethol Cymru (CHCC), er enghraifft ar wefan Coflein’ (Safon 48), fe fydd disgrifiadau Cymraeg, pryd bynnag y bo modd, yn cael eu hychwanegu at y gronfa ddata.

Er enghraifft, yn ystod cyfnod yr adroddiad, dechreuwyd uwchlwytho disgrifiadau dwyieithog o ddisgrifiadau o feysydd brwydro yng Nghymru i’n cronfa ddata. Cafodd y disgrifiadau hyn eu creu fel rhan o brosiect, wedi’i ariannu gan Cadw, i greu rhestr o feysydd brwydro hanesyddol yng Nghymru. Bwriedir cynhyrchu mwy o ddisgrifiadau dwyieithog yn ystod 2019-20 fel rhan o’n paratoadau ar gyfer Eisteddfod Genedlaethol 2019. 

2.5. Adolygiad o’r weithdrefn cwynion iaith Gymraeg

Ymgymerodd y Comisiwn ag adolygiad o’r weithdrefn cwynion iaith Cymraeg, a arweiniodd at ei hymgorffori yn y prif Bolisi Cwynion. Drwy gael y rhain yn yr un ddogfen, y gellir ei chyrchu’n hwylus yn adran “Gwybodaeth Gorfforaethol” ein gwefan yn ogystal ag yn ein Llyfrgell ac Ystafell Ymchwil, caiff cwynion ynghylch yr iaith Gymraeg eu prif-ffrydio a’u hystyried fel rhan o’n gwasanaethau cyffredinol.

2.6. Canlyniadau Arolwg Staff ardderchog o ran cefnogi’r Gymraeg

Roedd dau gwestiwn yn Arolwg Staff 2019 ynghylch yr iaith Gymraeg, a chafwyd sgorau uchel eto ar gyfer y ddau. Roedd gwelliant o un pwynt, i 97 allan o 100, yn y sgôr ar gyfer “Mae’r sefydliad wedi ymrwymo i helpu’r Gymraeg i ffynnu”, sy’n ganlyniad arbennig iawn. Y sgôr ar gyfer yr ail gwestiwn, “Byddaf yn cael digon o gefnogaeth i’m helpu i weithredu Polisi Iaith Gymraeg y Comisiwn” oedd 86 allan o 100 – cynnydd o 3 y cant ers Arolwg Staff 2017.
Nôl i ben y dudalen

 

3.  Blaenoriaethau ar gyfer Ebrill 2018 – Mawrth 2019

Gan adeiladu ar arferion sydd eisoes wedi’u gwreiddio, parhawyd i ddarparu gwasanaethau dwyieithog o safon uchel a chyflwynwyd ffyrdd newydd o weithio mewn rhai meysydd. Cafodd yr holl flaenoriaethau ar gyfer y flwyddyn adrodd a osodwyd gan y Grŵp Monitro, ac a gymeradwywyd gan y Tîm Gweithredol a’r Comisiynwyr, eu cwblhau’n llwyddiannus.

 

3.1. Parhau i gefnogi’r staff i’w galluogi i gydymffurfio â Safonau’r Gymraeg

Rydym wedi parhau i ddarparu cefnogaeth, a chafwyd adborth cadarnhaol (anffurfiol) iawn gan y staff a chanlyniadau ardderchog yn Arolwg Staff 2019. Diweddarodd y Comisiwn ei weithdrefn cwynion, sy’n cynnwys cwynion ynghylch yr iaith Gymraeg, a darparwyd arweiniad a hyfforddiant manwl ar gyfer y staff. Yn dilyn llwyddiant y sesiynau holi ac ateb anffurfiol gyda staff ym mis Ionawr 2019, penderfynwyd cynnal y rhain bob blwyddyn. Er mwyn cefnogi staff newydd sy’n ymuno â’r Comisiwn, mae’r broses sefydlu wedi cael ei mireinio’n gyson drwy gydol y flwyddyn.

3.2. Parhau i ddarparu hyfforddiant Cymraeg i’r staff

Cynigiwyd rhaglen lawn o hyfforddiant i’r staff, ar wahanol lefelau, yn ystod amser gwaith ac am ddim (naill ai drwy’r cynllun Cymraeg Gwaith neu hyfforddiant wedi’i deilwra’n unigol).

3.3. Asesu defnyddio Cof Cyfieithu

styriwyd a ellid defnyddio Cof Cyfieithu (meddalwedd cof cyfieithu), ond ni allem weld sut y gallai fod o fantais i’r Comisiwn Brenhinol am y gost bresennol o ystyried natur ein gwaith, sy’n ‘greadigol’ yn bennaf. Yn lle hynny, cytunwyd y byddid yn canolbwyntio ar hyrwyddo’r derminoleg a gafodd ei llunio a’i defnyddio ar gyfer Coflein a’r Cofnodion Amgylchedd Hanesyddol ond nad yw wedi’i rhannu’n eang eto.
Nôl i ben y dudalen

 

4. Cydymffurfio a hyrwyddo

Ar ôl dwy flynedd o gydymffurfio â’r safonau, mae ein staff wedi gwreiddio’r gofynion yn eu gweithgareddau pob dydd ym mhob agwedd ar eu gwaith. 

 

4.1. Darparu Gwasanaethau (Safonau 1-9; 11-14; 16-17; 19-22; 24-34; 36; 43-48; 51-55; 57-60; 63-66; 72-73A; 75-80; 82)

Bydd y Comisiwn yn darparu gwasanaeth dwyieithog i’r cyhoedd. Rydym wedi ymrwymo i sicrhau gwasanaeth cyfartal drwy gyfrwng y Gymraeg neu’r Saesneg. Os oedd angen, cafodd arferion gwaith newydd eu sefydlu wrth roi’r safonau ar waith (gweler yr adroddiadau blaenorol am y manylion). Ni chyflwynwyd unrhyw arferion gwaith newydd yn ystod cyfnod yr adroddiad hwn.

Manylir ymhellach ar ein harferion gwaith arferol a’r gwasanaethau a ddarparwn ar gyfer ein cwsmeriaid Cymraeg eu hiaith yn ein Polisi Iaith Gymraeg (https://cbhc.gov.uk/amdanom-ni/gwybodaeth-gorfforaethol/y-gymraeg/polisi-iaith-gymraeg-2017-19/).

Yn y paragraffau sy’n dilyn (4.1.1 – 4.1.3), rhoddir enghreifftiau o sut y bydd y Comisiwn yn cydymffurfio â’r safonau ac yn hyrwyddo ei wasanaethau Cymraeg.

4.1.1. Gohebiaeth a galwadau ffôn

Pan dderbyniwn ohebiaeth yn y Gymraeg, byddwn yn ateb, os oes angen ateb, o fewn yr un amser targed ag yr atebwn ohebiaeth a dderbynnir yn y Saesneg. Bydd gohebiaeth gennym yn nodi ein bod ni’n croesawu derbyn gohebiaeth yn y Gymraeg a bydd ein llofnodion electronig dwyieithog yn nodi a yw’r aelod staff yn siarad Cymraeg.

Er mwyn sicrhau y gall ein staff ateb y ffôn gyda chyfarchiad dwyieithog, cynigir hyfforddiant i staff y mae angen cymorth arnynt. Mae system awtomataidd y Comisiwn ar gyfer ei brif rif ffôn yn rhoi dewis i alwyr siarad ag aelod staff yn y Gymraeg ac mae gan ein holl ffonau ateb negeseuon wedi’u recordio dwyieithog.

Roedd yn dda gennym nodi’r cynnydd sylweddol yn y nifer o ymholiadau yn y Gymraeg a dderbyniwyd yn ystod 2018-19.

4.1.2. Cyfarfodydd, ymweliadau, a digwyddiadau i’r cyhoedd

Bydd staff y Comisiwn sy’n siarad Cymraeg yn parhau i wisgo bathodyn a/neu gortyn i ddangos eu bod hwy’n gallu darparu gwasanaeth Cymraeg. Bydd nifer o’n dysgwyr hefyd yn gwisgo cortyn ‘Dysgwr’. Mae hyn yn rhoi mwy o gyfleoedd iddynt ddefnyddio ac ymarfer eu sgiliau iaith yn y gweithle.

Bydd y Comisiwn yn hyrwyddo ei holl ddigwyddiadau’n ddwyieithog ac yn paratoi gwybodaeth a deunydd hyrwyddo dwyieithog, e.e. paneli arddangos, ar gyfer y cyhoedd. Bydd taflenni gwybodaeth diwygiedig sy’n cael eu paratoi ar hyn o bryd yn cynnwys y symbol Iaith Gwaith (‘Cymraeg’) er mwyn hyrwyddo ein gwasanaethau Cymraeg.

Fel rhan o’n rhaglen estyn-allan, rydym wedi parhau i ddarparu gweithgareddau dwyieithog ar gyfer plant yn ein digwyddiadau ac i groesawu ymweliadau i’n Hystafell Ymchwil gan grwpiau. Roedd ymweliadau gan grwpiau yn ystod y cyfnod adrodd yn cynnwys disgyblion ysgol cyfrwng-Cymraeg ac oedolion sy’n dysgu Cymraeg. Yn ystod blwyddyn yr adroddiad, llenwyd y ffurflen adborth Gymraeg gan 60% o’r rheiny a ddaeth yma fel rhan o ymweliad grŵp.  

4.1.3. Gwasanaethau ar-lein

Er mwyn gwella ein gwasanaethau fe fyddwn, pryd bynnag y bo modd, yn gweithredu ar ôl derbyn adborth gan y cyhoedd. Eleni fe dynnodd un o’n defnyddwyr sylw at ddiffyg eglurder yn y broses danysgrifio ar gyfer ein blog. Cafodd tudalen newydd ei chynnwys ar ein gwefan gorfforaethol ddwyieithog (https://cbhc.gov.uk/tanysgrifiwch-i-newyddion-treftadaeth-cymru/ a https://rcahmw.gov.uk/subscribe-to-the-heritage-news-of-wales/) i hyrwyddo ein blog, Treftadaeth Cymru (https://cbhc.gov.uk/newyddion/) / Heritage of Wales (https://rcahmw.gov.uk/news/). Mae’r dudalen newydd yn cynnwys cysylltau eglurach er mwyn galluogi defnyddwyr i ddewis derbyn ein porthiant newyddion yn Gymraeg neu Saesneg. Ar hyn o bryd, 42 (3%) o’n dilynwyr sydd wedi dewis derbyn y fersiwn Cymraeg o’n blog.

Mae’r Comisiwn wedi parhau â’i bresenoldeb dwyieithog cryf ar gyfryngau cymdeithasol (Facebook a Twitter).

Pleser oedd derbyn sylw gan aelod o’r cyhoedd am ein ‘brilliant Celtic language tweeting’ ar gyfer CHERISH, ein prosiect partneriaeth Ewropeaidd sy’n cael ei ariannu o dan Raglen Gydweithredu Iwerddon-Cymru 2014-2020.

Oherwydd y ffordd y mae ein cyfrifon dadansoddeg ar-lein yn gweithio, mae’n anodd i ni wahanu traffig Cymraeg a Saesneg ar ein gwefannau ar hyn o bryd. Er mwyn cael peth gwybodaeth am ddewisiadau iaith ein cynulleidfaoedd, rydym wedi edrych ar y wybodaeth a gesglir gan Google Analytics am osodiad iaith y porwyr sy’n cael eu defnyddio gan bobl sy’n cyrchu ein gwefannau. Mae’r ffigurau hyn yn dangos y bu cynnydd o 51% yn nifer y porwyr wedi’u gosod ar ‘Cymraeg’ a gyrchodd wefan gorfforaethol y Comisiwn (cbhc.gov.uk / rcahmw.gov.uk) yn ystod chwe mis cyntaf 2019, o’i gymharu â 6 mis cyntaf 2018, a chynnydd o 56% yn nifer y porwyr wedi’u gosod ar ‘Cymraeg’ a gyrchodd Coflein (coflein.gov.uk) yn ystod 6 mis cyntaf 2019, o’i gymharu â 6 mis cyntaf 2018.

Yn ystod y flwyddyn i ddod, bydd y Comisiwn yn parhau i chwilio am gyfleoedd i hyrwyddo ei wasanaethau Cymraeg.

 

4.2. Llunio Polisi (Safonau 84-89; 91-93)

Mae’r Comisiwn wedi ymrwymo i’r iaith Cymraeg yn ei holl bolisïau a gweithgareddau.

4.2.1. Cyfrifoldeb

Y Tîm Gweithredol (uwch reolwyr) sy’n gyfrifol am fesur a phwyso polisïau, mentrau a gwasanaethau newydd neu ddiwygiedig cyn iddynt gael eu cymeradwyo gan ein Bwrdd Comisiynwyr. 

4.2.2. Llunio, adolygu neu ddiwygio polisi

I sicrhau y bydd polisïau, mentrau a gwasanaethau newydd yn gyson â gofynion Safonau’r Gymraeg, bydd y Comisiwn, wrth lunio, adolygu neu ddiwygio polisi, yn ystyried yr effeithiau, os oes rhai (cadarnhau neu negyddol), ar gyfleoedd i unigolion ddefnyddio’r Gymraeg. Byddwn yn ystyried sut y gallwn wneud penderfyniad polisi a fydd yn cael effaith gadarnhaol ar gyfleoedd i ddefnyddio’r Gymraeg a byddwn yn sicrhau nad yw’r Gymraeg yn cael ei thrin yn llai ffafriol na’r Saesneg.

Cafodd Fframwaith Asesiadau o Effaith ar yr Iaith Gymraeg ei sefydlu wrth roi’r safonau ar waith. Yn ystod cyfnod yr adroddiad, gwnaed asesiadau o’r fath o Bolisi Cwynion, Polisi Diogelu a Gweithdrefn Ddiogelu’r Comisiwn.

 

4.3. Gweithredol (Safonau 94-108; 110-12; 114-17; 120-33; 135-39)

I sicrhau ei fod yn cydymffurfio â’r safonau gweithredol, bu’r Comisiwn yn adolygu ac yn diwygio sawl dogfen a pholisi mewnol, ac yn diweddaru gweithdrefnau, cyn y dyddiadau gosod yn ein Hysbysiad Cydymffurfio.

4.3.1. Darparu dogfennau dwyieithog at ddefnydd ein staff

Cafodd yr holl ddogfennau sydd wedi’u rhestru yn y safonau perthnasol eu diwygio, ac roeddynt ar gael i’r staff yn Gymraeg a Saesneg, a hynny erbyn y dyddiadau gosod yn ein Hysbysiad Cydymffurfio.

Yn ystod y cyfnod adrodd, dewisodd 67% o aelodau staff newydd dderbyn dogfennau cyflogaeth Cymraeg.

4.3.2. Sgiliau Cymraeg y staff

Cafodd archwiliad sgiliau Cymraeg ei wneud yn ystod y cyfnod adrodd. Gweler adran 5.2 am fanylion pellach.

4.3.3. Hyfforddiant iaith Gymraeg (Safonau 126-27)

Bydd y Comisiwn yn annog staff yn gryf i ddysgu Cymraeg ac yn eu helpu i feithrin eu sgiliau iaith. Yn ystod y cyfnod adrodd:

  • Mynychodd 18 aelod staff (47%) wersi Cymraeg wythnosol yn ystod oriau gwaith, y rhan fwyaf ohonynt fel rhan o’r cynllun Cymraeg Gwaith.
  • Mynychodd tri aelod staff gwrs Cymraeg dwys wythnos o hyd, wedi’i drefnu drwy’r cynllun Cymraeg Gwaith, yn Nant Gwrtheyrn.
  • Mynychodd dau aelod staff yr Ysgol Haf flynyddol yn Aberystwyth.
  • Dechreuodd un aelod staff y cwrs ar-lein ‘Croeso ’Nôl Cymraeg Gwaith’ a chwblhaodd aelod staff arall y cwrs ar-lein ‘Cymraeg yn y Gweithle’. Adnoddau Cymraeg Gwaith yw’r ddau gwrs hyn.

 

4.4. Cadw Cofnodion (Safonau 141-48)

Parheir i ddefnyddio system ffeilio gofrestrfa gyfredol y Comisiwn i gadw’r holl gofnodion ynghylch yr iaith Gymraeg y mae ein Hysbysiad Cydymffurfio yn gofyn i ni eu cadw.

 

4.5. Atodol (Safonau 149-68)

4.5.1. Mae’r dogfennau a ganlyn ar gael ar wefan y Comisiwn:

Hysbysiad Cydymffurfio, ac mae copi ar gael yn y Llyfrgell ac Ystafell Ymchwil i hysbysu’r cyhoedd (149, 155, 161, 167).

Dogfen Gydymffurfio, sy’n esbonio sut y mae’r Comisiwn yn bwriadu cydymffurfio â’r holl safonau y mae dyletswydd arno i gydymffurfio â hwy (153, 159, 165).

Polisi Cwyno, sy’n esbonio sut y gellir cysylltu â ni i fynegi pryder neu wneud cwyn, a’r drefn y bydd y Comisiwn yn ei dilyn wrth ystyried cwynion (150, 156, 162).

Polisi Iaith Gymraeg (151).

Yr Adroddiad Blynyddol hwn (152, 158, 164).

4.5.2. Sicrhau bod Safonau’r Gymraeg yn cael eu monitro’n effeithiol

ydd monitro’n cael ei wneud yn anffurfiol, gan aelodau unigol y Grŵp Monitro, ac yn ffurfiol mewn cyfarfodydd a gynhelir bob tri mis. Adroddir i’r Tîm Gweithredol a’r Comisiynwyr.  Hefyd mae’r Grŵp Monitro wedi paratoi cynllun gweithredu i’w helpu i gyflawni ei flaenoriaethau.
Nôl i ben y dudalen

 

5. Adrodd statudol

5.1. Cwynion

Ni dderbyniwyd unrhyw gwynion ffurfiol yn ystod y cyfnod adrodd.

5.2. Sgiliau Cymraeg y staff

Cynhaliwyd archwiliad sgiliau Cymraeg yn ystod y cyfnod adrodd. Gofynnwyd i’r staff hunanasesu eu sgiliau iaith mewn perthynas â gwrando/siarad, darllen/deall ac ysgrifennu (lefel 0 = dim sgiliau Cymraeg, 5 = hyfedr) gan ddefnyddio’r datganiadau ‘Gallu Gwneud’ ar y Fframwaith ALTE.

Roedd y canlyniadau fel a ganlyn: allan o 38 staff a oedd yn cael eu cyflogi ar y pryd:

  • roedd gan 38 ohonynt (100%) ryw lefel o sgil yn y Gymraeg;
  • roedd 21 ohonynt (55%) wedi asesu bod ganddynt sgiliau ar lefel 3 ac uwch;
  • roedd 17 ohonynt (45%) wedi asesu bod eu sgiliau yn is na lefel 3;
  • roedd 11 ohonynt (44%) wedi asesu bod eu sgiliau wedi gwella ers yr archwiliad diwethaf yn 2017;

5.3. Hyfforddiant a ddarparwyd yn y Gymraeg

Yn ystod y cyfnod adrodd, ni ddarparwyd unrhyw gyrsiau hyfforddi yn y Gymraeg ar y topigau sydd wedi’u rhestru yn safonau 124 a 125. Trefnwyd hyfforddiant uwch mewn gweithio’n ddiogel ar uchder i Ymchwilwyr y Comisiwn a thîm y Prosiect CHERISH, a gofynnodd y staff a fynychodd y cwrs iddo gael ei gynnal yn Saesneg. Sut bynnag, cafodd cwrs hyfforddi mewn amrywiaeth ei gynnal yn ddwyieithog ac fe’i mynychwyd gan 30 aelod staff.

 

5.4. Recriwtio

5.4.1. Staff

Yn ystod cyfnod yr adroddiad, hysbysebwyd tair swydd newydd a gwag, yr oedd pob ohonynt yn gofyn am rai sgiliau Cymraeg:

  • roedd yr hysbyseb ar gyfer dwy ohonynt yn nodi bod angen sgiliau Cymraeg hyd at lefel 4 o leiaf; ac
  • roedd yr hysbyseb ar gyfer y llall yn nodi bod angen sgiliau Cymraeg hyd at lefel 1 o leiaf, neu y byddai angen eu dysgu yn y swydd.

Derbyniodd pob aelod staff newydd hyfforddiant sefydlu a oedd yn amlinellu eu dyletswyddau a chyfrifoldebau o dan Safonau’r Gymraeg. Gofynnodd dau o’r tri aelod staff newydd am ddogfennau cyflogaeth Cymraeg.

Er nad oes eu hangen ar gyfer yr holl swyddi, mae gan bawb a benodwyd sgiliau Cymraeg ar lefel 3 neu uwch. Derbyniodd pob aelod staff newydd hyfforddiant sefydlu a oedd yn amlinellu eu dyletswyddau a chyfrifoldebau o dan Safonau’r Gymraeg. Gofynnodd pedwar o’r chwe aelod staff newydd am ddogfennau cyflogaeth Cymraeg, ac fe’u darparwyd.

5.4.2. Comisiynwyr

Hefyd fe benododd y Comisiwn Gadeirydd newydd a dau Gomisiynydd newydd yn ystod cyfnod yr adroddiad:

  • roedd yr hysbyseb ar gyfer un (swydd y Cadeirydd) yn nodi bod angen sgiliau darllen ac ysgrifennu Cymraeg hyd at lefel 3 o leiaf, a sgiliau deall a siarad Cymraeg hyd at lefel 5 o leiaf; ac
  • roedd yr hysbyseb ar gyfer y ddau Gomisiynydd yn nodi bod sgiliau Cymraeg yn ddymunol hyd at lefel 3 o leiaf ar gyfer darllen ac ysgrifennu, a hyd at lefel 5 o leiaf ar gyfer deall a siarad.

Roedd yn dda gan y Comisiwn recriwtio dwy siaradwraig rugl eu Cymraeg, gan gynyddu’r canran o siaradwyr Cymraeg ar Fwrdd y Comisiynwyr o 11% i 22%.
Nôl i ben y dudalen

 

6. Blaenoriaethau ar gyfer Ebrill 2019 – Mawrth 2020

Bydd y blaenoriaethau ar gyfer 2019-20 yn cynnwys y canlynol:

6.1. Parhau i gefnogi’r staff

Byddwn yn parhau i helpu’r staff, yn enwedig aelodau staff newydd eu penodi, i wreiddio Safonau’r Gymraeg. Byddwn yn adolygu ein polisi ar ddefnyddio’r Gymraeg yn fewnol, gan ganolbwyntio ar hybu a hwyluso defnyddio’r Gymraeg yn y gweithle.

6.2. Parhau i ddarparu hyfforddiant Cymraeg i’r staff

Byddwn yn parhau i ddarparu amrywiaeth o ddewisiadau hyfforddi i wella sgiliau Cymraeg ein staff. Bydd yr hyfforddiant ar gael i ddysgwyr ac i siaradwyr rhugl sy’n dymuno gloywi eu Cymraeg ysgrifenedig. Byddwn hefyd yn trefnu sesiwn ynganu.

6.3. Hybu defnyddio’r Gymraeg ar draws y sector treftadaeth

Byddwn yn cynnig arweinyddiaeth mewn perthynas â hybu defnyddio’r Gymraeg ar draws sector yr amgylchedd hanesyddol drwy annog defnydd o’r derminoleg Gymraeg a baratowyd wrth ddatblygu safonau ar gyfer y sector, a byddwn yn ei rhannu ymhlith cydweithwyr proffesiynol, gan gynnwys cyfieithwyr.
Nôl i ben y dudalen


Atodiad 1: Rhestr wirio hunanreoleiddio

CADW COFNODIONYdyw / Nac ydywSylwadau / Angen gweithredu
Mae’r Comisiwn Brenhinol (CBHC) yn:
Cadw cofnod o nifer y cwynion y mae’n eu cael ynghylch cydymffurfio â’r safonau;YdywFe’i cedwir ar Ffeil Gofrestredig.   Gweler yr Adroddiad Blynyddol.
Cadw copi o bob cwyn ysgrifenedig y mae’n ei chael ynghylch cydymffurfio â’r safonau;YdywFe’i cedwir ar Ffeil Gofrestredig.   Gweler yr Adroddiad Blynyddol.
Cadw copi o bob cwyn ysgrifenedig y mae’n ei chael sy’n ymwneud â’r Gymraeg;YdywFe’i cedwir ar Ffeil Gofrestredig.   Gweler yr Adroddiad Blynyddol.
Cadw cofnod o’r camau a gymerodd i gydymffurfio â’r safonau llunio polisi.Ydywhttps://cbhc.gov.uk/amdanom-ni/gwybodaeth-gorfforaethol/y-gymraeg/dogfen-cydymffurfio/
Mae’r Comisiwn Brenhinol (CBHC) yn:
Cadw cofnod o nifer y cyflogeion sydd â sgiliau Cymraeg, a lefel y sgiliau hynny os yw’r wybodaeth ar gael;YdywFe’i cedwir ar Ffeil Gofrestredig.
Cadw cofnod o bob asesiad o’r sgiliau Cymraeg sy’n angenrheidiol ar gyfer swyddi newydd a gwag;YdywFe’i cedwir ar Ffeil Gofrestredig.
Cadw cofnod o nifer y swyddi newydd a gwag a aseswyd fel bod sgiliau Cymraeg yn hanfodol, yn ddymunol, ddim yn angenrheidiol, a bod angen dysgu Cymraeg;YdywFe’i cedwir ar Ffeil Gofrestredig.
Cadw cofnod o nifer (a chanran os yn berthnasol) y staff wnaeth fynychu hyfforddiant penodol sy’n ofynnol ei ddarparu yn Gymraeg os yw ar gael yn Saesneg (sef hyfforddiant recriwtio a chyfweld, rheoli perfformiad, gweithdrefnau cwyno a disgyblu, ymsefydlu, delio â’r cyhoedd, ac iechyd a diogelwch).YdywFe’i cedwir ar Ffeil Gofrestredig.
HYRWYDDO TREFNIADAUYdyw / Nac ydywSylwadau / Angen gweithredu
Mae’r Comisiwn Brenhinol (CBHC) wedi:
Cyhoeddi dogfen ar ei wefan yn cofnodi’r holl safonau y mae dan ddyletswydd i gydymffurfio â hwy (e.e. drwy gyhoeddi copi o’i hysbysiad cydymffurfio);Ydywhttps://cbhc.gov.uk/amdanom-ni/gwybodaeth-gorfforaethol/y-gymraeg/
Cyhoeddi gweithdrefn gwyno ar ei wefan.YdywCafodd ei diweddaru yn ystod 2018-19.

https://cbhc.gov.uk/amdanom-ni/gwybodaeth-gorfforaethol/polisiau/polisi-cwynion/
Mae’r weithdrefn gwyno’n nodi sut y bydd CBHC yn:
Delio â chwynion ynghylch sut y mae’n cydymffurfio â’r safonau;Ydyw 
Hyfforddi staff i ddelio â’r cwynion.YdywCynhaliwyd sesiynau hyfforddi yn ystod 2018-19.
Mae’r Comisiwn Brenhinol (CBHC) wedi sefydlu trefniadau ar gyfer:
Goruchwylio’i gydymffurfiaeth â’r safonau y mae dan ddyletswydd i gydymffurfio â hwy;YdywY Grŵp Monitro Iaith Gymraeg
Hybu’r gwasanaethau Cymraeg y mae’n eu cynnig yn unol â’r safonau;Ydyw
Hwyluso defnyddio’r gwasanaethau Cymraeg y mae’n eu cynnig yn unol â’r safonau.Ydyw 
Mae’r Comisiwn Brenhinol (CBHC) wedi:
Cyhoeddi dogfen ar ei wefan sy’n cofnodi ei drefniadau ar gyfer goruchwylio, hybu a hwyluso;Ydywhttps://cbhc.gov.uk/amdanom-ni/gwybodaeth-gorfforaethol/y-gymraeg/polisi-iaith-gymraeg-2017-19/
Cyhoeddi dogfen ar ei wefan sy’n esbonio sut y mae’n bwriadu cydymffurfio â’r safonau y mae dan ddyletswydd i gydymffurfio â hwy.Ydywhttps://cbhc.gov.uk/amdanom-ni/gwybodaeth-gorfforaethol/y-gymraeg/dogfen-cydymffurfio/
ADRODDIAD BLYNYDDOLYdyw / Nac ydywSylwadau / Angen gweithredu
Mae’r Comisiwn Brenhinol (CBHC) wedi:
Cyhoeddi adroddiad blynyddol safonau’r Gymraeg ar ei wefan erbyn 30 Medi (dim hwyrach na 6 mis ar ôl diwedd y flwyddyn ariannol berthnasol);Ydywhttps://cbhc.gov.uk/cydymffurfio-a-safonaur-gymraeg-adroddiad-blynyddol-1-ebrill-2018-31-mawrth-2019 
Rhoi cyhoeddusrwydd i’r adroddiad blynyddol.YdywHysbysiad ar Twitter, Facebook a’r rhwydwaith Cyfeillion.
Mae adroddiad blynyddol CBHC yn:
Delio â’r modd y gwnaeth gydymffurfio â’r gwahanol ddosbarthiadau o safonau a osodwyd arno;Ydyw 
Cynnwys nifer y cyflogeion sydd â sgiliau Cymraeg;Ydyw 
Cynnwys nifer (a chanran os yn berthnasol) y staff wnaeth fynychu hyfforddiant penodol sy’n ofynnol ei ddarparu yn Gymraeg os yw ar gael yn Saesneg (sef hyfforddiant recriwtio a chyfweld, rheoli perfformiad, gweithdrefnau cwyno a disgyblu, ymsefydlu, delio â’r cyhoedd, ac iechyd a diogelwch);Ydyw 
Cynnwys nifer y swyddi newydd a gwag a aseswyd fel bod sgiliau Cymraeg yn hanfodol, yn ddymunol, ddim yn angenrheidiol, a bod angen dysgu Cymraeg;Ydyw 
Cynnwys nifer y cwynion a gafodd y sefydliad ynghylch pob dosbarth gwahanol o safonau.Ydyw 

I lawrlwytho’r ddogfen hon fel ffeil PDF, cliciwch yma: Cydymffurfio â Safonaur Gymraeg Adroddiad Blynyddol 2018-2019

Logo Trwydded Llywodraeth Agored
Mae’r ddogfen hon ar gael o dan y Drwydded Llywodraeth Agored.

Nôl i ben y dudalen

Tweets