CBHC / RCAHMW > Newyddion > Cofebau Rhyfel a Phentrefi Diolchgar

Cofebau Rhyfel a Phentrefi Diolchgar

Ar yr 11eg awr o’r 11eg diwrnod o’r 11eg mis fe fyddwn yn cofio’r rheiny a roddodd eu bywydau er mwyn gwarchod ein rhyddid. Dechreuwyd y traddodiad hwn ym 1919 gan y Brenin Siôr V mewn gwledd i anrhydeddu Arlywydd Ffrainc, pan fu dau funud o ddistawrwydd – ddeuddeg mis yn union wedi i’r Rhyfel Mawr ddod i ben. Ers y diwrnod  hwnnw, ar yr ail Ddydd Sul ym mis Tachwedd, bydd pobl yn dod at ei gilydd yn eu cymunedau i dalu teyrnged ac i gofio’r rheiny a adawodd, ac na ddaethant byth yn ôl.

Yn y Deyrnas Unedig, canolbwynt Sul y Cofio yw’r Senotaff yn Llundain. Ond roedd pobl yn teimlo’n gryf y dylent gofio’r rhai a fu farw yn nes at adref gan fod y rhyfel wedi effeithio ar bob rhan o Brydain.

Gan na fyddai’r llywodraeth yn rhoi cymorth ariannol tuag at godi cofebau lleol, roedd yn rhaid i gymunedau ddod o hyd i’r arian eu hunain. Roedd pobl leol yn gefnogol iawn a llwyddasant i godi arian ar gyfer llawer iawn o gofebau a oedd yn coffáu eu hanwyliaid. Gellir gweld y cofebau hyn o hyd yn ein pentrefi, trefi, ysgolion, ysbytai ac ati, ynghyd â neuaddau coffa.

Llanfihangel-y-Creuddyn yng ngogledd Sir Aberteifi
Herbrandston yng ngorllewin Sir Benfro
Tregolwyn ym Mro Morgannwg

Sut bynnag, mae tri phentref yng Nghymru lle nad oes cofeb ryfel. Y rhain yw: Llanfihangel-y-Creuddyn (NPRN 33047) yng ngogledd Sir Aberteifi, Herbrandston (NPRN 419215) yng ngorllewin Sir Benfro, a Thregolwyn (NPRN 415022) ym Mro Morgannwg. Fe’u gelwir yn “Bentrefi Diolchgar” gan i bawb a’u gadawodd i ymladd yn y Rhyfel Byd Cyntaf ddod adref yn fyw ac iach. Dim ond 56 lle o’r fath sydd yn y Deyrnas Unedig.

Gan weld y galar enbyd yn yr aneddiadau o’u cwmpas, fe brofodd y Pentrefi Diolchgar ryw deimlad o gywilydd. Teimlent nad oeddynt wedi gwneud yr un aberth â chymunedau eraill. Er iddynt mewn gwirionedd wneud cymaint o gyfraniad ag unrhyw bentref arall, fe barhaodd y teimlad eu bod wedi mwynhau braint anhaeddiannol am ddegawdau. Roedd angau mewn rhyfel yn dynged y cawsent eu harbed rhagddi.

Roedd Llanfihangel-y-Creuddyn a Herbrandston yn ffodus eto yn yr Ail Ryfel Byd gan i bawb a aeth i ymladd ddychwelyd yn fyw. Maen nhw felly’n “Bentrefi Dwbl Ddiolchgar”. Dim ond 16 o leoedd eraill a all hawlio’r statws arbennig hwnnw.

Medwyn Parry, Swyddog Archif a Llyfrgell  

10/11/2023

Subscribe
Notify of
guest

Security code *Time limit exceeded. Please complete the captcha once again.

0 Comments
Inline Feedbacks
View all comments

MYNNWCH Y NEWYDDION DIWEDDARAF AM DREFTADAETH CYMRU

Ymunwch â’r rhestr e-bostio i dderbyn diweddariadau rheolaidd. Mae’n rhad ac am ddim!

Tweets

0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x