CBHC / RCAHMW > Newyddion > Comisiwn Brenhinol Archif Bwletin o Ddeunydd Newydd ei Gatalogio – Mawrth 2024

Comisiwn Brenhinol Archif Bwletin o Ddeunydd Newydd ei Gatalogio – Mawrth 2024

Croeso i’r rhifyn misol diweddaraf o Fwletin Archifau Cofnod Henebion Cenedlaethol Cymru, sy’n rhestru’r holl ddeunydd sydd newydd gael ei gatalogio. Mae eitemau’r archifau yn ogystal â llyfrau’r llyfrgell a’r erthyglau sydd mewn cyfnodolion i gyd ar gael i’w gweld yn ein hystafell ddarllen gyhoeddus. Mae catalog llawn yr archifau ar gael ar Coflein ac mae’n cynnwys copïau digidol o lawer o’r eitemau a restrir. Mae’r cyhoeddiadau i gyd i’w gweld yng Nghatalog y Llyfrgell, sydd ar-lein.

Oriau agor ein Llyfrgell a’n hystafell ddarllen:

Rydym ar agor ar ddydd Llun, dydd Mawrth a dydd Iau o 9:30 tan 16:00 ac ar ddydd Mercher o 10:30 tan 16:30. Byddem yn eich cynghori i drefnu apwyntiad.

Archif ~ Archives

Mae eitemau archif wedi’u hychwanegu i’r casgliadau canlynol yn ystod y mis diwethaf:

Copïau caled yw llawer o’r eitemau hyn, sy’n cynnwys cynlluniau ar raddfa fawr, ffotograffau ac adroddiadau, ac maent ar gael i’w gweld yn ein hystafell chwilio yn Aberystwyth. Mae eitemau eraill yn rhai digidol y gellir eu gweld yn ein catalog ar-lein Coflein.

Dyma rai o’r eitemau sydd wedi’u catalogio erbyn hyn ac sydd ar gael ar Coflein:

Campws Caerllion, Casnewydd ar ôl gwaith dymchwel. Awyrlun lletraws a dynnwyd gan Toby Driver ar 29 Ebrill 2022 yn ystod rhaglen y Comisiwn Brenhinol o waith archwilio archaeolegol o’r awyr.

Ystyriwyd nad oedd yr adeiladau a godwyd wedi’r rhyfel wrth ymyl a’r tu cefn i hen Goleg Hyfforddi Athrawon Caerllion, sy’n adeilad rhestredig Gradd II, yn bodloni’r meini prawf ar gyfer eu rhestru. Roedd yr adeiladau hynny’n cynnwys adeilad arloesol Rathmell a oedd yn gartref i’r Gyfadran Celf a Dylunio, a ddyluniwyd yn ystod y 1980au gan Norman Robson-Smith ac a adeiladwyd o wydr a dur er mwyn i’r stiwdios gael eu llenwi â golau naturiol.

Yn ‘The Buildings of Wales: Monmouthshire’ (2002), tt. 142-3, disgrifiodd John Newman yr adeilad fel ‘a splendid cascade of steel and glass’.

Caewyd y Campws yn 2016, ac yn 2021 cafodd yr adeiladau modern gan gynnwys adeilad Rathmell eu dymchwel. Gallwch ddarllen mwy yn ein cofnod safle.

Llun lletraws o forglawdd Harbwr Porth Clais, a dynnwyd ar ongl isel o gyfeiriad y môr adeg y penllanw am 7am ar 11 Mawrth 2024. Cyf: 2024-03-18_2109.

Mae gan y gilfach gysgodol ym Mhorth Clais hen hanes o gael ei defnyddio fel man glanio ers dyddiau’r gweithgarwch arforol cyntaf yn yr ardal. Mae ffynonellau dogfennol yn tystio i’r ffaith bod cargo’n cael ei ddadlwytho yma yn y 1380au, ar ei ffordd i Eglwys Gadeiriol Tyddewi, ac mae dogfennau o oes Elisabeth yn rhestru Porth Clais ymysg harbyrau Sir Benfro yn 1566. Caiff Porth Clais ei nodi hefyd fel man glanio hanesyddol y Twrch Trwyth chwedlonol o’r Mabinogi, ond yn anffodus nid yw olion y digwyddiad hwnnw i’w gweld heddiw.

Erbyn dechrau’r 20fed ganrif, roedd y morglawdd yn adfeilio ac nid oedd y brif fraich yn ddim mwy na chyfres o feini mawr a chreigiau. Aeth Douglas Hague (o’r Comisiwn Brenhinol) i ymweld â’r harbwr ddechrau’r 1970au ac roedd ei luniau’n dangos bod cyflwr y morglawdd yn dirywio ymhellach, er ei bod yn ymddangos bod wyneb gorllewinol y fraich sy’n troi’n ôl am y tir yn gyfan o hyd. Digwyddodd ymweliad Hague ychydig cyn i’r morglawdd a’r ceiau cyfagos gael eu hadfer dan ofal yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol.

Cafodd y prif forglawdd a’r strwythurau cyfagos eu cofnodi gan y Comisiwn Brenhinol ym mis Chwefror 2022 a gellir gweld model 3D o’r set ddata a ddeilliodd o’r gwaith hwnnw ar-lein yma:

Cymraeg: https://skfb.ly/oEQDU

English: https://skfb.ly/oFGH9

Gallwch ddarllen mwy yn ein cofnod safle

Lluniau o ystafell ddosbarth B14 yn Ysgol David Hughes, Porthaethwy, ac o risiau a chwpwrdd tlysau yn y dderbynfa, yn rhan o arolwg ffotograffig o Ysgol David Hughes a gynhyrchwyd gan Meilyr Powel a Susan Fielding o’r Comisiwn Brenhinol ar 10 Awst 2023. Cyf: UAV2023_201 a DS2023_068.

Mae Ysgol David Hughes yn ysgol gyfun ddwyieithog ym Mhorthaethwy, Ynys Môn. Cafodd adeiladau’r ysgol, a godwyd at y diben am £300,000, eu dylunio gan y Pensaer Sirol N. Squire Johnson, ac fe’u hagorwyd yn swyddogol ddydd Gwener 26 Ebrill 1963. Roedd y Dywysoges Margaret a’r Arglwydd Snowdon yn bresennol yn agoriad swyddogol yr ysgol.

Mae’r arolwg ffotograffig hwn o’r ysgol yn un o gyfres o arolygon sy’n cael eu cynnal gan staff y Comisiwn i gofnodi a dehongli ysgolion yr ugeinfed ganrif yng Nghymru wrth iddynt wynebu’r perygl o gael eu cau a’u dymchwel efallai. Gallwch ddarllen mwy am gyd-destun y gwaith hwn yn ein herthygl blog ‘O’r Hen i’r Newydd’.

Gallwch ddarllen mwy yn ein cofnod safle ar gyfer Ysgol David Hughes

Digitised copy of hand-drawn, colour 'memory' map, created by Sidney Perkins in 1970. Called 'Brynyrodyn Maesybont a'r Cylch', the map features local farms, chapels and notable landmarks, along with information such as the names of the families who lived there, and memories associated with various locations.


Uchod yw copi wedi’i ddigido o fap ‘cof’ lliw, a luniwyd â llaw gan Sidney Perkins yn 1970. Teitl y map yw ‘Brynyrodyn Maesybont a’r Cylch’, ac mae’n cynnwys ffermydd, capeli a thirnodau nodedig yn yr ardal leol, ynghyd â gwybodaeth megis enwau’r teuluoedd a oedd yn byw yno ac atgofion a oedd yn gysylltiedig â gwahanol leoliadau.

Mae’r llun isod yn dangos mor fanwl yw’r map y bu Glenys McBurnie yn ddigon caredig i’w roi ar fenthyg er mwyn iddo gael ei ddigido. Cyf: DD2024_005.
Detail of a digitised copy of hand-drawn, colour 'memory' map, created by Sidney Perkins in 1970. Called 'Brynyrodyn Maesybont a'r Cylch', the map features local farms, chapels and notable landmarks, along with information such as the names of the families who lived there, and memories associated with various locations.

Bwrw golwg yn ôl

Bob mis, byddwn yn dangos llun(iau) cynharach sy’n gysylltiedig ag un o’r safleoedd uchod, a dynnwyd o’n harchif. Mae’r llun isod yn un o bedwar llun o adeilad Rathmell ar Gampws Caerllion, a dynnwyd gan ein hymchwilydd Iain Wright ym mis Mehefin 1998 (Cyf: 6025319).

photo showing the Rathmell building at Caerleon Campus, taken in June 1998

Cysylltwch â ni

Os oes gennych unrhyw sylwadau neu ymholiadau, mae croeso i chi gysylltu â ni: Gwasanaeth Llyfrgell ac Ymholiadau CHCC
Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru
Ffordd Penglais
Aberystwyth
Ceredigion SY23 3BUFfôn: +44 (0)1970 621200
E-bost: chc.cymru@cbhc.gov.uk
Gwefan: cbhc.gov.uk

Croesewir gohebiaeth yn y Gymraeg a’r Saesneg | Correspondence welcomed in Welsh and English

29/04/2024

Subscribe
Notify of
guest

Security code *Time limit exceeded. Please complete the captcha once again.

0 Comments
Inline Feedbacks
View all comments

MYNNWCH Y NEWYDDION DIWEDDARAF AM DREFTADAETH CYMRU

Ymunwch â’r rhestr e-bostio i dderbyn diweddariadau rheolaidd. Mae’n rhad ac am ddim!

Tweets

0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x