CBHC / RCAHMW > Newyddion > Comisiwn Brenhinol Archif Bwletin o Ddeunydd Newydd ei Gatalogio – Tachwedd 2023

Comisiwn Brenhinol Archif Bwletin o Ddeunydd Newydd ei Gatalogio – Tachwedd 2023

Croeso i’r rhifyn misol diweddaraf o Fwletin Archifau Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru, sy’n rhestru’r holl ddeunydd sydd newydd gael ei gatalogio. Mae eitemau’r archifau, llyfrau’r llyfrgell a’r erthyglau sydd mewn cyfnodolion i gyd ar gael i’w gweld yn ein hystafell ddarllen gyhoeddus. Mae catalog llawn yr archifau ar gael ar coflein.gov.uk. ac mae’n cynnwys copïau digidol o lawer o’r eitemau a restrir. Mae’r cyhoeddiadau i gyd i’w gweld yng Nghatalog y Llyfrgell, sydd ar-lein.

Oriau agor ein Llyfrgell a’n hystafell ddarllen:

Rydym ar agor ar ddydd Llun, dydd Mawrth a dydd Iau o 9:30 tan 16:00 ac ar ddydd Mercher o 10:30 tan 16:30.

Byddem yn eich cynghori i drefnu apwyntiad.

Archif

Mae eitemau archif wedi’u hychwanegu i’r casgliadau canlynol yn ystod y mis diwethaf:

Copïau caled yw llawer o’r eitemau hyn, sy’n cynnwys cynlluniau ar raddfa fawr, ffotograffau ac adroddiadau, ac maent ar gael i’w gweld yn ein hystafell chwilio yn Aberystwyth. Mae eitemau eraill yn rhai digidol y gellir eu gweld ar ein catalog ar-lein Coflein.

Dyma rai o’r eitemau sydd wedi’u catalogio erbyn hyn ac sydd ar gael ar Coflein:

Awyrlun sy’n dangos Capel Methodistaidd a Mynwent Tai Duon, Pant-glas, Gwynedd. Tynnwyd a rhoddwyd y llun gan John Rowlands ar 7 Tachwedd 2023. Cyfeirnod: DD2023_011_091.

Cafodd Capel Methodistaidd Tai Duon ei godi yn 1854 yn y dull gwerinol, gyda’r mynedfeydd ar hyd wal hir. Rhoddwyd y gorau i’w ddefnyddio’n fynych ar ôl i Gapel Libanus (NPRN 6783) agor yn 1868 mewn lle mwy cyfleus yn y pentref. Mae’r fynwent yn cael ei defnyddio o hyd. Mae ffotograffau cynharach o’r capel i’w gweld yn yr adran ‘Bwrw golwg yn ôl’ sydd ar waelod y dudalen.

Gallwch ddarllen mwy yn ein cofnod safle yma: https://coflein.gov.uk/cy/safle/11576/

Tu allan Capel Tre-wen, yn seiliedig ar ddata cwmwl pwyntiau arolwg sganio â laser, a gynhyrchwyd gan Dr Jayne Kamintzis. Cafodd arolwg o’r tu mewn ei gynnal ar 15 Mawrth ac arolwg o’r tu allan ei gynnal ar 19 Ebrill 2023. Cyfeirnod: TLS2023_004_03_02

Dechreuodd Capel Tre-wen, Cwm-cou, Ceredigion wrth i grŵp o addolwyr Annibynnol gwrdd mewn tai lleol o 1672 ymlaen. Cafodd y capel gwreiddiol ei godi yn 1737 a’i ailgodi sawl gwaith. Cafodd yr adeilad presennol ei ddylunio gan y pensaer J.H. Morgan o Gaerfyrddin, ac agorodd ei ddrysau yn 1921. Mae’r capel yn adeilad rhestredig gradd II oherwydd ei ddyluniad anghymesur cytbwys anarferol sy’n dangos dylanwad y mudiad Celf a Chrefft. Mae’n enghraifft brin iawn o ddyluniad capel o safon uchel, sy’n dyddio o’r cyfnod rhwng y ddau ryfel byd.   

Gallwch weld fideo sy’n eich tywys drwy’r capel yma: TLS2023_004_03_01 – Cyfleuster Rheoli Asedau Digidol Coflein (ibase.media)

Gallwch ddarllen mwy yn ein cofnod safle yma: https://coflein.gov.uk/cy/safle/97039

Abaty Tyndyrn. Drafft o ddarlun ail-greu gan Terry Ball. Copi wedi’i ddigido o’r darlun gwreiddiol. Cyfeirnod: MM102-MIS-1D-17-008656_dupe12

Bu Terry Ball MBE yn gweithio fel darlunydd yn y swyddfa darlunio henebion yn y Weinyddiaeth Adeiladau a Gwaith Cyhoeddus o’r 1960au i’r 1990au, yn cynhyrchu darluniau ail-greu o safleoedd megis cestyll a mynachlogydd fel y byddent wedi edrych pan oeddent yn cael eu defnyddio. Erbyn y 1990au, roedd hefyd yn cynhyrchu llawer o waith i Cadw, y corff treftadaeth yng Nghymru, ac mae’r darlun hwn o Abaty Tyndyrn yn enghraifft o’r gwaith hwnnw. Gwyddys ei fod wedi treulio misoedd yn ymgynghori â haneswyr ac yn creu llawer o ddrafftiau er mwyn cynhyrchu’r darlun mwyaf cywir posibl.

Gallwch weld rhagor o’i ddarluniau o’r Abaty yma: “MM102-MIS-1D-17-008656” – Cyfleuster Rheoli Asedau Digidol Coflein (ibase.media)

Tu allan a thu mewn Eglwys Sant Pedr a Sant Paul, Cimla, Castell-nedd – rhan o arolwg ffotograffig a gynhaliwyd gan Susan Fielding, CBHC ar 3 Tachwedd 2021. Cyfeirnod: DS2022_061

Cafodd Eglwys Sant Pedr a Sant Paul ei chodi yn 1969-1970 yn unol â dyluniadau’r pensaer lleol Ken Davies. Cyn hynny, roedd yr eglwys wedi’i sefydlu mewn adeilad pren a oedd yn gartref i swyddfeydd, a roddwyd gan y burfa olew yn Llandarcy yn 1964 ac sydd erbyn hyn yn floc atodol i’r eglwys.

Mae’r eglwys yn adeilad agored ac iddo wyth ochr, sy’n cynnwys fframiau pyrth o ddur a gynhelir gan gylch ar y top. Y tu mewn, mae’r ffenestri lliw gogleddol a deheuol yn portreadu Sant Pedr a Sant Paul ac mae’r groes ddwyreiniol wedi’i haddurno â gwydr dalle de verre melyn ac ambr. Awgrymir mai’r ysbrydoliaeth ar ei chyfer oedd Croes Malta tîm rygbi Castell-nedd. Ceir ffrâm dal a phigfain ar gyfer cloch uwchlaw’r fynedfa. Arferai’r gloch nodi’r newid sifft yng ngwaith tunplat Melyn gerllaw, cyn iddo gau.

Caeodd yr eglwys yn 2022. Gwnaeth aelodau o gymuned yr eglwys gais i Cadw yn gofyn am i’r adeilad gael ei restru, ond yn dilyn asesiad barnwyd nad oedd yr adeilad yn addas i’w restru.

Gallwch ddarllen mwy yn ein cofnod safle yma: https://coflein.gov.uk/cy/safle/701560/

Pentref canoloesol anghyfannedd Beili Bedw. Awyrlun lletraws a dynnwyd yn ystod rhaglen y Comisiwn Brenhinol o waith casglu gwybodaeth archaeolegol o’r awyr gan Toby Driver ar 14 Mawrth 2022. Cyfeirnod: AP2023_180_004

Mae Heneb Gofrestredig Beili Bedw yn cynnwys gweddillion anheddiad gwledig anghyfannedd sy’n dyddio yn ôl pob tebyg o’r cyfnod canoloesol neu ôl-ganoloesol ac sydd ar lethr i’r gogledd-ddwyrain o fferm Beili-Bedw. Mae nodweddion yr anheddiad yn cynnwys system o gloddiau caeau, clostiroedd bach a llwyfannau ar gyfer adeiladau, sy’n gorchuddio ardal tua 5.5 hectar o faint. Mae’r heneb o bwys cenedlaethol oherwydd ei photensial i wella ein dealltwriaeth o’r modd y câi aneddiadau canoloesol neu ôl-ganoloesol eu trefnu.

Gallwch ddarllen mwy yn ein cofnod safle yma: Elfennau Amrywiol Anheddiad Beili Bedw | Coflein

Bwrw golwg yn ôl

Bob mis, byddwn yn dangos llun(iau) cynharach sy’n gysylltiedig ag un o’r safleoedd uchod, a dynnwyd o’n harchif. Mae’r lluniau hyn yn dangos Capel Methodistaidd Tai Duon ym mis Medi 1954, a chawsant eu tynnu gan un o’n hymchwilwyr pan oedd y capel yn dal yn gyfan. Mae’r ffotograffau ar gael ar Coflein.

Cysylltwch â ni

Os oes gennych unrhyw sylwadau neu ymholiadau, mae croeso i chi gysylltu â ni:Gwasanaeth Llyfrgell ac Ymholiadau CHCC
Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru
Ffordd Penglais
Aberystwyth
Ceredigion SY23 3BUFfôn: +44 (0)1970 621200
E-bost: chc.cymru@cbhc.gov.uk
Gwefan: cbhc.gov.uk

Croesewir gohebiaeth yn y Gymraeg a’r Saesneg | Correspondence welcomed in Welsh and English

10/01/2024

Subscribe
Notify of
guest

Security code *Time limit exceeded. Please complete the captcha once again.

0 Comments
Inline Feedbacks
View all comments

MYNNWCH Y NEWYDDION DIWEDDARAF AM DREFTADAETH CYMRU

Ymunwch â’r rhestr e-bostio i dderbyn diweddariadau rheolaidd. Mae’n rhad ac am ddim!

Tweets

0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x