“Dambusters” yng Nghwm Elan: stori Argae Nant-y-Gro!

Mae neithiwr, noson 16-17 Mai 2018, yn nodi pen-blwydd y “Cyrch Dambusters” enwog a gynhaliwyd 75 mlynedd yn ôl. Gyda Guy Gibson yn eu harwain, esgynnodd 19 o awyrennau Lancaster o Sgwadron 617 i’r awyr o redfa yn Swydd Lincoln yn nwyrain Lloegr. Roedd pob un ohonynt yn cario arf pwrpasol – y “bom sboncio” – i’w ollwng ar ganolfannau diwydiannol yr Almaen. Cafodd llwyddiant y cyrch ei anfarwoli’n ddiweddarach yn y ffilm The Dam Busters ym 1955.

 

Dambusters: Golwg o’r awyr o Nant-y-Gro yng Nghwm Elan (NPRN:408280)

Dambusters: Golwg o’r awyr o Nant-y-Gro yng Nghwm Elan (NPRN:408280)

 

Ym 1940 y meddyliwyd gyntaf am y syniad o wneud cyrch i ddinistrio argaeau’r Ruhr, pan gyfrifodd y dylunydd awyrennol Dr Barnes Wallis y pŵer ffrwydrol yr oedd ei angen i dorri drwyddynt. Darganfu Wallis nad oedd yr un awyren fomio a oedd ar gael yn gallu cario bom digon mawr, ond sylweddolodd y gallai bomiau llai o faint a fyddai’n taro gwaelod yr argae gael yr un effaith. I wneud hyn yn bosibl, dyluniodd Wallis y “bom sboncio” a fyddai’n trybowndio ar draws y dŵr ac yn taro’r mur. Roedd yn rhaid gollwng y bom ar y cyflymder iawn, ar y pellter iawn o’r argae ac ar yr uchder iawn uwchben y dŵr.

Er nad yw llawer o bobl yn gwybod hynny heddiw, fe chwaraeodd Canolbarth Cymru ran allweddol yn natblygiad “bom sboncio” dyfeisgar Barnes Wallis.

 

Mae’r golwg o’r awyr yn dangos yn glir ran o’r twll 60 troedfedd o led yn yr argae (NPRN:408280)

Mae’r golwg o’r awyr yn dangos yn glir ran o’r twll 60 troedfedd o led yn yr argae (NPRN:408280)

 

Ym mis Gorffennaf 1942 rhoddwyd prawf ar y bom prototeip drwy ei ddefnyddio yn erbyn argae bach yng Nghwm Elan. Cafodd rhan ganolog yr argae ei dinistrio gan 280 pwys o ffrwydron ffyrnig. Roedd yr arbrawf yn llwyddiant ysgubol. Gellir gweld olion atgofus a sobreiddiol yr argae hyd heddiw. Mae Argae Nant-y-Gro (NPRN 408280) wedi’i leoli yn SN92196348 ac yn cael ei ddiogelu fel un o Henebion Cofrestredig Cadw.

05/17/2018

Leave a Reply

avatar

MYNNWCH Y NEWYDDION DIWEDDARAF AM DREFTADAETH CYMRU

Ymunwch â’r rhestr e-bostio i dderbyn diweddariadau rheolaidd. Mae’n rhad ac am ddim!

Tweets