Family photo connected to Bethania Baptist Chapel, Maesteg C639546. Donated to and digitised by the Royal Commission’s Digital Dissent project

Defnyddio Cofnod Henebion Cenedlaethol Cymru: Lleoedd yng Nghymru a hanes eich teulu

Mae’r sefyllfa anodd bresennol wedi amharu ar fywydau dyddiol llawer ohonom. Ond mae hefyd yn rhoi cyfle unigryw i bobl wneud ymchwil hanesyddol i’w tŷ, eu teulu neu eu hardal leol. Yn anffodus, fel y mwyafrif o archifau, mae Cofnod Henebion Cenedlaethol Cymru (archif Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru) ar gau ar hyn o bryd i ymwelwyr. Ond does dim rhaid i hynny fod yn rhwystr i waith ymchwil: mae digonedd o adnoddau ar gael o hyd.

Dyma’r ail mewn cyfres o flogiau, y bydd pob un ohonynt yn canolbwyntio ar bwnc hanesyddol gwahanol ac yn egluro sut y gellir ymchwilio iddynt drwy fanteisio ar ein hadnoddau ar-lein.
Y pwnc yr wythnos hon yw Hanes Teuluol.

Llun teuluol yn gysylltiedig â Chapel y Bedyddwyr Bethania, Maesteg C639546. Wedi’i ddigido fel rhan o brosiect Anghydffurfio Digidol y Comisiwn Brenhinol ar ôl ei dderbyn yn rhod
Llun teuluol yn gysylltiedig â Chapel y Bedyddwyr Bethania, Maesteg C639546. Wedi’i ddigido fel rhan o brosiect Anghydffurfio Digidol y Comisiwn Brenhinol ar ôl ei dderbyn yn rhod

Mae hanes teuluol neu achyddiaeth wedi dod yn boblogaidd iawn yn ystod y blynyddoedd diwethaf. Tystysgrifau geni, priodi a marw, cyfrifiadau poblogaeth, cofnodion milwrol a chofnodion plwyfi yw bara menyn achyddiaeth ac maen nhw yn nwylo diogel Llyfrgell Genedlaethol Cymru, The National Archives ac Archifdai Sirol ymhlith sefydliadau eraill.  Bydd yr adnoddau hyn yn eich galluogi i greu siart achau’r teulu gydag enwau a dyddiadau, ond beth wedyn? I lawer o bobl, y cam naturiol nesaf yw meithrin dealltwriaeth ddyfnach o fywydau ac amgylchiadau eu hynafiaid, a dyma lle gallwn ni helpu.

Nid yw llawer o’r adeiladau a lleoedd y bu ein hynafiaid yn byw, gweithio, addoli a threulio eu hamser ynddynt yn hygyrch bellach. Efallai nad ydynt wedi goroesi treigl amser neu efallai eu bod nhw’n rhy bell i ffwrdd. Ond hygyrch neu beidio, gallwn bob amser ddysgu mwy amdanynt.

Darllen pellach:  I gael arweiniad ar sut i ymchwilio i ardaloedd yng Nghymru darllenwch ein blog ar ymchwilio i hanes lleol.

Cartrefi

Cadwn wybodaeth am nifer enfawr o dai yng Nghymu, yn enwedig rhai sydd o ddiddordeb hanesyddol neu bensaernïol, o dai gweithwyr a bythynnod i ffermdai, ac o ystadau tai cyngor i ystadau crand y gwŷr mawr. Os oedd eich cyndadau’n ddigon anffodus i fod wedi treulio amser mewn wyrcws, carchar neu elusendy, neu’n ddigon ffodus i fod wedi byw mewn plas, mae’n bosibl bod gennym ffotograffau a gwybodaeth am y safleoedd hynny. Yn yr un modd, os oeddynt yn byw mewn lle ychydig yn anarferol, yn gysylltiedig efallai â’u gweithle, fel tafarn, goleudy, ysgoldy neu fwthyn ceidwad loc, yna mae’n debyg bod cofnodion am y safleoedd hyn ar Coflein.

Gweithleoedd

Mae Coflein yn drysorfa o wybodaeth os ydych am ddarganfod mwy am y lleoedd y bu eich hynafiaid yn byw ynddynt yng Nghymru. Efallai iddynt weithio mewn chwarel lechi yng Ngwynedd neu bwll glo yn ne Cymru. Os felly, mae gennym wybodaeth helaeth am y mathau hyn o safleoedd. Mae gennym hefyd ddeunydd am safleoedd diwydiannol eraill, yn amrywio o ffatrïoedd i ierdydd llongau a rheilffyrdd. Os bu eich hynafiaid yn gweithio ar un o ffermydd niferus Cymru mae’n werth edrych ar Coflein ac ar gasgliad ardderchog Llyfrgell Genedlaethol Cymru o Fapiau Degwm wedi’u digido. Mae llawer o gofnodion yn ymwneud â siopau, swyddfeydd, caffis, gwestai a myrdd o leoedd gwaith eraill ar ein cronfa ddata ac yn ein catalog.

Chwarel y Penhyn ger Bethesda yng ngogledd Cymru oedd chwarel lechi fwyaf y byd ar un adeg. Yn ei hanterth roedd yn cyflogi tua 3,000 o weithwyr. Ffotograff C907414.
Chwarel y Penhyn ger Bethesda yng ngogledd Cymru oedd chwarel lechi fwyaf y byd ar un adeg. Yn ei hanterth roedd yn cyflogi tua 3,000 o weithwyr. Ffotograff C907414.

Addoldai

Mae gan Gymru hanes crefyddol cyfoethog a bydd llawer o hanesion teuluol yn datgelu cysylltiadau ag addoldai. Gall darganfod mwy am y lleoedd pwysig hyn ym mywydau ein hynafiaid, yn enwedig digwyddiadau allweddol fel bedyddiadau, priodasau a chladdedigaethau, fod yn hynod ddifyr a dadlennol. Chwaraeodd Anghydffurfiaeth ran amlwg ym mywyd Cymru yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg a’r ugeinfed ganrif ac mae capeli’n cael cryn sylw ar Coflein ac ar ein chwaer wefan Addoldai Cymru.  Mae gennym wybodaeth am bob capel yng Nghymru a ffotograffau o lawer ohonynt. Sut bynnag, nid capeli yw’r unig addoldai y cadwn wybodaeth amdanynt: mae eglwysi o bob enwad wedi’u cynrychioli, yn ogystal â synagogau, mosgiau ac adeiladau crefyddol eraill.

I weld detholiad o ffotograffau o’n gwahanol gasgliadau sy’n dangos Addoldai yng Nghymru, ewch i’n Horiel yma.

Y Gwasanaeth Ymholiadau

Gobeithiwn fod y blog hwn wedi’ch ysgogi i ddefnyddio ein hadnoddau i wella’ch dealltwriaeth o amgylchiadau eich cyndadau. Os oes gennych unrhyw gwestiynau am ein hadnoddau neu os angen cyngor arnoch ynghylch ble i fynd nesaf gyda’ch ymchwil, cysylltwch â ni. Mae gennym dîm profiadol iawn o staff proffesiynol, archifyddion a haneswyr i ateb eich ymholiadau. Mae aelodau’r tîm ymholiadau yn gweithio o’u cartrefi ar hyn o bryd, yr un fath â holl staff eraill y Comisiwn Brenhinol, ond maen nhw’n parhau i ateb ymholiadau newydd a gyflwynir drwy e-bost, dros y ffôn neu drwy ein gwefan.  Er na allwn gyrchu’r archif bapur, byddwn yn defnyddio ein cyfoeth o ddeunydd wedi’i ddigido a’n hadnoddau ar-lein, a phrofiad eang ac arbenigol ein staff, i ateb eich ymholiadau a’ch helpu i symud eich ymchwil yn ei flaen.

Mae croeso i bawb anfon ymholiadau atom ac ni chodir ffi; codwn dâl am gopïo deunydd archifol, am drwyddedau ac am setiau data, ac rydym yn hapus i drafod hyn gyda chi cyn i chi roi eich archeb.     

Rhodri Lewis

Gwybodaeth bellach:

Defnyddio CHCC ar gyfer Hanes Lleol:  https://rcahmw.gov.uk/using-the-national-monuments-record-of-wales-local-history-from-your-armchair/

Gweler ein taflen:  Adding Context to your Welsh Family History Darganfod Gorffennol Cymru Ar-lein: https://rcahmw.gov.uk/discovering-the-welsh-past-online/

05/14/2020

Leave a Reply

avatar

MYNNWCH Y NEWYDDION DIWEDDARAF AM DREFTADAETH CYMRU

Ymunwch â’r rhestr e-bostio i dderbyn diweddariadau rheolaidd. Mae’n rhad ac am ddim!

Tweets