Crogaddurn o gyfnod y Dadeni yn nenfwd Eglwys Gadeiriol Tyddewi sydd wedi cael ei dyddio gan y Comisiwn Brenhinol i’r 1530au, ychydig cyn y Diwygiad Protestannaidd

Diwrnod Crefydd y Byd: 16 Ionawr 2022

Caiff Diwrnod Crefydd y Byd ei ddathlu ar y trydydd Sul ym mis Ionawr bob blwyddyn ac mae’n ein hatgoffa o’r angen am gytgord a dealltwriaeth rhwng crefyddau a systemau ffydd. Mae’r diwrnod hwn yn rhoi cyfle i bobl o wahanol grefyddau ddod ynghyd, gwrando ar ei gilydd, a dathlu’r gwahaniaethau a’r tebygrwydd rhyngddynt.

Mae Diwrnod Crefydd y Byd yn ymwneud â dealltwriaeth a goddefgarwch crefyddol. Yng Nghymru fe enillodd Protestaniaid y tu allan i’r Eglwys Anglicanaidd y rhyddid i addoli pan basiwyd Deddf Goddefiad 1689. Cafodd y rhyddid hwn ei fynegi hefyd yn yr adeiladau a godwyd ganddynt, rhagflaenwyr y capeli anghydffurfiol a ystyrir gan lawer heddiw yn bensaernïaeth genedlaethol Cymru. O blith y capeli a adeiladwyd yn sgil y Ddeddf Goddefiad, yr un cynharaf sydd wedi goroesi yw Maesyronnen, Capel yr Annibynwyr, sy’n dathlu ei ben-blwydd yn 325 oed eleni. Gellir dyddio’r capel hwn yn Sir Faesyfed yn ôl i 1697, sef y dyddiad y cafodd ei gofrestru yn y brawdlys fel addoldy o dan delerau’r Ddeddf.

Adeilad gwerinol sylweddol nad yw’n tynnu sylw ato’i hun yw Maesyronnen. Fe’i codwyd mewn lle diarffordd yn rhannol gan fod yr Annibynwyr anghydffurfiol yn frawdoliaeth gaeëdig ond hefyd oherwydd bod cymaint o ragfarn yn erbyn aelodau’r enwad a oedd yn cael eu hystyried yn ‘lladdwyr y brenin’ ar ôl dienyddiad Siarl I. Roedd troi ffermdy Maesyronnen yn gapel yn enghraifft o agwedd ‘bodloni a thrwsio’ y cyfnod a olygai fod adeiladau’n cael eu haddasu yn hytrach na’u dymchwel er mwyn codi adeilad newydd. Cafodd yr hen ffermdy ei ailgynllunio drwy greu drws canolog a chafodd y beudy sydd ynghlwm ei ailadeiladu’n llwyr fel capel. Mae cwpl bongam canoloesol i’w weld o hyd yn sownd yng nghefn y simnai rhwng y tŷ a’r capel. Er nad yw’r tŷ cwrdd yn arbennig o rwysgfawr, mae llawer o gelfi ac arteffactau o grefftwriaeth dda y tu mewn iddo, er enghraifft, y ffenestri myliynog â thransom uchel, y pulpud, y seddau caeëdig, a bwrdd y cymun.

Mae Maesyronnen, a adeiladwyd ym 1697, yn enghraifft gynnar o ‘oddefiad’, ond mae llawer gwahanol fath o adeilad crefyddol yng Nghymru heddiw sy’n cyfoethogi ein diwylliant cyfoes. Efallai y bydd gan ein darllenwyr ddiddordeb mewn blogiau diweddar a ysgrifennwyd gan Christopher Catling, ein Hysgrifennydd/Prif Weithredwr, ar Deml Shri Swaminarayan, Caerdydd, un o demlau Hindŵaidd harddaf y DU, Mosg Noor-ul-Islam, Maria Street, Tre-biwt, sef y mosg cyntaf i gael ei adeiladu yng Nghymru, yn ogystal â blog gan Susan Fielding ar y Synagog restredig Gradd II ym Merthyr Tudful: Cofnodi’r Synagog Olaf yn y Cymoedd.

Delweddau

Mae’r oriel hon o luniau yn dangos yr amrywiaeth wych o addoldai yn y Gymru gyfoes.

Tu mewn Capel Maesyronnen yn dangos y celfi o grefftwriaeth dda
Tu mewn Capel Maesyronnen yn dangos y celfi o grefftwriaeth dda.
Mosg Noor-ul-Islam, Maria Street, Tre-biwt.  Y mosg cyntaf i gael ei adeiladu yng Nghymru, ym 1947
Mosg Noor-ul-Islam, Maria Street, Tre-biwt. Y mosg cyntaf i gael ei adeiladu yng Nghymru, ym 1947.
Teml Hindŵaidd Shri Swaminarayan, Caerdydd, a agorodd ym 1982
Teml Hindŵaidd Shri Swaminarayan, Caerdydd, a agorodd ym 1982. Gwnaed gwaith adnewyddu mawr arni rhwng 2005 a 2007, sy’n rhoi iddi ei golwg nodedig.
Teml Gurdwara Nanak Darbar y Siciaid, Copper Street, Adamsdown, Caerdydd
Teml Gurdwara Nanak Darbar y Siciaid, Copper Street, Adamsdown, Caerdydd. Adeiladwyd ym 1871 fel Capel yr Annibynwyr Saesneg, Star Street (Yr Eglwys Ddiwygiedig Unedig). Cafodd ei droi’n deml Sicaidd ym 1996.
Synagog Merthyr a adeiladwyd ym 1876 i wasanaethu cymuned o ryw 400 o Iddewon a oedd yn byw a gweithio ym Merthyr yn y 1880au a’r 1890au
Synagog Merthyr a adeiladwyd ym 1876 i wasanaethu cymuned o ryw 400 o Iddewon a oedd yn byw a gweithio ym Merthyr yn y 1880au a’r 1890au.
Y synagog hynaf yng Nghymru sydd wedi goroesi
Y synagog hynaf yng Nghymru sydd wedi goroesi. Gwnaed cofnod tra manwl ohoni fel rhan o brosiect a gomisiynwyd gan y Comisiwn Brenhinol mewn partneriaeth â’r Sefydliad Treftadaeth Iddewig.
Mae llawer o adeiladwaith cynnar Eglwys Gadeiriol Tyddewi yn dyddio o 1180 i 1220 ac o ganlyniad ystyrir mai Tyddewi yw’r adeilad eglwysig canoloesol pwysicaf yng Nghymru
Mae llawer o adeiladwaith cynnar Eglwys Gadeiriol Tyddewi yn dyddio o 1180 i 1220 ac o ganlyniad ystyrir mai Tyddewi yw’r adeilad eglwysig canoloesol pwysicaf yng Nghymru.
Crogaddurn o gyfnod y Dadeni yn nenfwd Eglwys Gadeiriol Tyddewi sydd wedi cael ei dyddio gan y Comisiwn Brenhinol i’r 1530au, ychydig cyn y Diwygiad Protestannaidd
Crogaddurn o gyfnod y Dadeni yn nenfwd Eglwys Gadeiriol Tyddewi sydd wedi cael ei dyddio gan y Comisiwn Brenhinol i’r 1530au, ychydig cyn y Diwygiad Protestannaidd.

Gan Nicola Roberts, Rheolwr Cyfathrebiadau

01/16/2022

guest
0 Comments
Inline Feedbacks
View all comments

MYNNWCH Y NEWYDDION DIWEDDARAF AM DREFTADAETH CYMRU

Ymunwch â’r rhestr e-bostio i dderbyn diweddariadau rheolaidd. Mae’n rhad ac am ddim!

Tweets

0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x