Pennar Point, Pembrokeshire

Diwrnod VE – lluniau arbennig o ddiwedd yr Ail Ryfel Byd

Ar 8 Mai 1945 fe ddaeth yr Ail Ryfel Byd i ben yn Ewrop. Amser ar gyfer dathlu oedd Diwrnod VE. Ers 1939 roedd Prydain wedi bod yn gaer rhag y gelyn. Mewn amser cymharol fyr, roedd wedi’i gweddnewid yn wersyll milwrol anferth i bob pwrpas. Yn awr roedd yn rhaid wynebu cyfnod arall o newid mawr. Dychwelodd llawer o’r dynion a menywod a oedd wedi gwasanaethu yn y lluoedd arfog i’w bywydau bob dydd.

Ond roedd peirianwaith y rhyfel – awyrennau, llongau, meysydd awyr, gwersylloedd ac ati – yno o hyd, ac roedd angen gwneud rhywbeth am yr holl weddillion hyn.

Llongau nad oedd eu hangen mwyach ger Trwyn Pennar

Trwyn Pennar, Sir Benfro
Trwyn Pennar, Sir Benfro

Mae’r awyrlun hwn, a dynnwyd gan y Llu Awyr Brenhinol uwchben Trwyn Pennar, Sir Benfro yn SM9402 (NPRN: 90546), yn dangos bron 40 o longau nad oedd eu hangen mwyach a gawsai eu rhedeg yn fwriadol i’r lan. Gellir gweld dŵr a oedd yn llifo o Goldborough Pill yn ymddolennu ar waelod y llun. Mae olion sgriwiau gyrru a llywiau’r llongau i’w gweld, a hefyd y mannau lle roedd y llongau wedi suddo ar y llaid adeg llanw isel. Mae’n ymddangos iddynt gael eu sgrapio yn Nociau’r Barri.

Awyrennau nad oedd eu hangen mwyach yn RAF Llandow

RAF Llandow, Morgannwg
RAF Llandow, Morgannwg

Yn y llun hwn o RAF Llandow a dynnwyd gan y Llu Awyr Brenhinol fe welwch amrywiaeth o awyrennau dros ben yn aros i gael eu dinistrio. Mae Nash Manor ar ben y ffrâm yn y canol.

Awyrennau yn RAF Valley yn aros i ddychwelyd i UDA

RAF Valley, Môn
RAF Valley, Môn

Yn ogystal â’i rôl weithredol yn yr Ail Ryfel Byd, câi maes awyr RAF Valley, Môn, ei ddefnyddio’n ganolfan ar gyfer anfon awyrennau bomio yn ôl i UDA. Mae’r llun hwn o 1945 yn dangos rhai o’r 2,600 o awyrennau a baratowyd ar gyfer eu taith yn ôl.

Amddiffynfeydd rhag y gelyn yn Rhydlewis

Ar ddechrau’r Ail Ryfel Byd, pan ymddangosai’n anochel y byddai’r gelyn yn ceisio goresgyn Prydain, cafodd cyfresi o linellau-atal, wedi’u cefnogi gan gaerau tanddaearol a ffosydd, eu hadeiladu ar draws Prydain. Ar ôl i’r bygythiad ddiflannu, cawsant eu hôl-lenwi, ac roedd yn llawer haws eu gweld o’r awyr. Dangosir yma ran o’r llinell rhwng Rhos a Llangeler, ychydig i’r gogledd o Rydlewis. Os yw’r amodau tywydd yn iawn, gellir gweld yr olion heddiw.

Gwersyll Carcharorion Rhyfel Island Farm

Gwersyll Carcharorion Rhyfel Island Farm
Gwersyll Carcharorion Rhyfel Island Farm

Ar ôl y rhyfel fe roddwyd bywyd newydd i hen sefydliadau milwrol drwy eu troi’n ystadau diwydiannol neu gyfleusterau hamdden; daeth rhai o feysydd awyr y Llu Awyr Brenhinol yn feysydd awyr sifil. Mae’r ffotograff yn dangos Island Farm ym Mhen-y-bont ar Ogwr. Cawsai ei hadeiladu’n wreiddiol i ddarparu llety ar gyfer y gweithwyr ar y safle ROF yn Waterton gerllaw. Ond roedd yr amodau yno’n wael. Cafodd y safle ei feddiannu gan fyddin yr Unol Daleithiau nes iddynt adael i gymryd rhan yn y glaniadau D-Day. Yna fe drowyd Island Farm yn wersyll ar gyfer carcharorion rhyfel – Gwersyll 198. Ym mis Mawrth 1945 fe ddihangodd 66 o ddynion drwy ddau dwnnel. Cawsant i gyd eu dal yn weddol gyflym. Mae’r safle wedi’i ddymchwel, heblaw am Gwt 9 lle cafodd y twneli eu cloddio.

Medwyn Parry

05/07/2020

guest
0 Comments
Inline Feedbacks
View all comments

MYNNWCH Y NEWYDDION DIWEDDARAF AM DREFTADAETH CYMRU

Ymunwch â’r rhestr e-bostio i dderbyn diweddariadau rheolaidd. Mae’n rhad ac am ddim!

Tweets

0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x