CBHC / RCAHMW https://cbhc.gov.uk On the Ancient and Historical Monuments of Wales Wed, 24 Apr 2019 15:52:26 +0000 cy hourly 1 https://wordpress.org/?v=5.1.1 Ymweliad gan Elin Jones AC a Delyth Jewell AC https://cbhc.gov.uk/ymweliad-gan-elin-jones-ac-a-delyth-jewell-ac/ https://cbhc.gov.uk/ymweliad-gan-elin-jones-ac-a-delyth-jewell-ac/#respond Fri, 12 Apr 2019 08:15:31 +0000 https://rcahmw.gov.uk/?p=15381 Daeth yr Aelodau Cynulliad Elin Jones (Llywydd) a Delyth Jewell atom yr wythnos hon i ddysgu am ein gwaith. Rhoddwyd cyflwyniad cyflym i’r sefydliad iddynt yn gyntaf ac yna dangoswyd y gwaith cofnodi a’r darganfyddiadau cyffrous a oedd yn cael eu gwneud drwy’r prosiectau CHERISH, Llongau-U a Threftadaeth Ddisylw. Wedyn gwelsant amrywiaeth o ffotograffau, mapiau a deunydd arall o Gofnod Henebion Cenedlaethol Cymru.

Elin Jones AC a Delyth Jewell AC yn trafod ein gwaith a’n casgliadau.
Elin Jones AC a Delyth Jewell AC yn trafod ein gwaith a’n casgliadau.
]]>
https://cbhc.gov.uk/ymweliad-gan-elin-jones-ac-a-delyth-jewell-ac/feed/ 0
Yn uchel uwchben treftadaeth arfordirol Iwerddon https://cbhc.gov.uk/yn-uchel-uwchben-treftadaeth-arfordirol-iwerddon/ https://cbhc.gov.uk/yn-uchel-uwchben-treftadaeth-arfordirol-iwerddon/#respond Tue, 09 Apr 2019 13:11:38 +0000 https://rcahmw.gov.uk/?p=15360 Mae rhagchwilio o’r awyr mewn awyren fach yn parhau’n un o’r ffyrdd gorau o wneud archwiliad cyflym o gyflwr safleoedd treftadaeth arfordirol ar hyd cannoedd o filltiroedd o arfordir anghysbell. Dyma un o’r dulliau a ddefnyddir i wneud arolygon cyflwr fel rhan o Brosiect CHERISH Iwerddon-Cymru a ariennir gan yr UE.

Mae CHERISH, prosiect partneriaeth gyda Phrifysgol Aberystwyth, Arolwg Daearegol Iwerddon a’r Rhaglen Ddarganfod a arweinir gan y Comisiwn Brenhinol, wedi’i seilio ar weithio ar y cyd a rhannu gwybodaeth er mwyn meithrin yr arferion gorau yn y ddwy wlad. I’r perwyl hwn, ar ddiwedd Mawrth, ymunodd Toby Driver, archaeolegydd o’r awyr y Comisiwn Brenhinol, â Robert Shaw, Uwch Geoarolygwr y Rhaglen Ddarganfod, ar gyfer dau ddiwrnod o dynnu lluniau o’r awyr dros safleoedd arfordirol blaenoriaethol.

Bydd tîm arolygu CHERISH yn defnyddio Cerbydau Di-beilot neu ddronau (UAVs) i wneud arolygon 3D (ffotogrametrig) manwl o safleoedd archaeolegol arfordirol ac mae’r canlyniadau’n syfrdanol. Sut bynnag, rhaid defnyddio dronau’n ddiogel a chyfreithlon: rhaid eu cadw bob amser o fewn Llinell Weld Weledol ac o dan 400 troedfedd, ac mae hyn yn gallu gosod cyfyngiadau ar arolwg eang ei gwmpas.

Drwy logi awyren gellir teithio’n gyflymach, yn bellach ac yn uwch na drôn, gan arolygu cannoedd o filltiroedd mewn ychydig o oriau, ond mae’r lluniau a dynnir yn llai manwl na lluniau drôn lefel-is. Mae’n rhan o ‘Ddull Pecyn Offer’ y Prosiect CHERISH lle mae gan bob dull arolygu ei le, gan ddibynnu ar beth rydych chi am ei gofnodi a pham.

Un o nodau allweddol yr hediadau diweddar oedd tynnu awyrluniau newydd o safleoedd astudio CHERISH ym Mae Dulyn, gan gynnwys Ynys Lambay ac Ireland’s Eye sy’n gorwedd o dan y ddynesfa derfynol at Faes Awyr Dulyn. Gan fod awyrennau’n glanio ac yn esgyn bob 8 munud, fe reolir y gofod awyr yn llym iawn ac felly mae’n anodd defnyddio dronau.

Roeddem yn ffodus i gael tywydd da ar 20 Mawrth pan gyraeddasom y Ganolfan Hedfan Genedlaethol ym Maes Awyr Weston ar gyrion Dulyn, y mae ei pheilotiaid profiadol wedi arfer gweithio â Rheolaeth Traffig Awyr Dulyn. Fe wnaeth Dermot O’Brien, un o’r peilotiaid, rai galwadau cyn esgyn, llwythwyd siacedi achub rhag ofn argyfwng, ac yna i ffwrdd â ni dros ddinas Dulyn tuag at y môr i weld Ynys Dalkey – un o safleoedd astudio CHERISH – a llongau rhaglen INFOMAR Arolwg Daearegol Iwerddon wedi’u hangori yn harbwr Dun Laoghaire islaw.

Wrth i’r peilot drafod â’r Maes Awyr i gael caniatâd, hedfanasom i’r gogledd i arolygu ein holl bentiroedd ac ynysoedd blaenoriaethol ym Mae Dulyn, gan gadw o dan 500 troedfedd a bron ar lefel y llygad â goleudai Baily, Howth, a Rockabill! Roedd y tywydd yn heulog a llonydd ac roeddem yn gallu tynnu cannoedd o awyrluniau newydd o ynysoedd a phentiroedd allweddol – Ynys Lambay, Ireland’s Eye, Drumanagh, Skerries a Bremore – at bwrpas monitro man cychwyn.

Yn ystod y ddau ddiwrnod, fe wnaethom fwy o arolygon o’r awyr ar hyd arfordir dwyreiniol Dulyn o Bray i Arklow a thu hwnt, gan hedfan dros y safleoedd astudio CHERISH yn Glascarrig a Kilmichael Point. Roedd arolwg drôn lefel-isel o’r ail safle newydd gael ei wneud gan Arolwg Daearegol Iwerddon.

Mae’r awyrluniau isod yn dangos mor anhygoel o amrywiol yw tirweddau arfordirol dwyrain Iwerddon.

Toby Driver, CBHC a Robert Shaw, Y Rhaglen Ddarganfod, Iwerddon.

1. Olion archaeolegol ar Ynys Dalkey.
1. Olion archaeolegol ar Ynys Dalkey.
2. Llongau rhaglen INFOMAR Arolwg Daearegol Iwerddon wedi’u hangori yn harbwr Dun Laoghaire. Mae’r Mallet ar y chwith a’r RV Keary ar y dde.
2. Llongau rhaglen INFOMAR Arolwg Daearegol Iwerddon wedi’u hangori yn harbwr Dun Laoghaire. Mae’r Mallet ar y chwith a’r RV Keary ar y dde.
3. Awyr ddiawel uwchben Ireland’s Eye, Bae Dulyn.
3. Awyr ddiawel uwchben Ireland’s Eye, Bae Dulyn.
4. Caer bentir arfordirol ar Ynys Lambay, Bae Dulyn.
4. Caer bentir arfordirol ar Ynys Lambay, Bae Dulyn.
5. Rush, a’r Tŵr Martello.
5. Rush, a’r Tŵr Martello.
6. Goleudy Rockabill, Bae Dulyn.
6. Goleudy Rockabill, Bae Dulyn.
7. Tŵr Martello ar Ynys Shenick, Skerries.
7. Tŵr Martello ar Ynys Shenick, Skerries.
8. Adfeilion eglwys ar Ynys St Patrick, Skerries.
8. Adfeilion eglwys ar Ynys St Patrick, Skerries.
9. Mwnt Glascarrig, Swydd Wexford. Priordy Benedictaidd o’r 12fed ganrif a mwnt a beili cysylltiedig.
9. Mwnt Glascarrig, Swydd Wexford. Priordy Benedictaidd o’r 12fed ganrif a mwnt a beili cysylltiedig.
10. Toby a Robert yn y Ganolfan Hedfan Genedlaethol, yn barod i esgyn i’r awyr.
10. Toby a Robert yn y Ganolfan Hedfan Genedlaethol, yn barod i esgyn i’r awyr.
]]>
https://cbhc.gov.uk/yn-uchel-uwchben-treftadaeth-arfordirol-iwerddon/feed/ 0
Myfyrwyr o Norwy ym Mhrifysgol Aberystwyth yn helpu i ddatgelu hanes y JANVOLD https://cbhc.gov.uk/myfyrwyr-o-norwy-ym-mhrifysgol-aberystwyth-yn-helpu-i-ddatgelu-hanes-y-janvold/ https://cbhc.gov.uk/myfyrwyr-o-norwy-ym-mhrifysgol-aberystwyth-yn-helpu-i-ddatgelu-hanes-y-janvold/#respond Fri, 05 Apr 2019 12:43:58 +0000 https://rcahmw.gov.uk/?p=15326 Y JANVOLD, llong a gofrestrwyd yn Norwy, yw un o’r llongddrylliadau sydd wedi’i gynnwys yn ein harolygon ar gyfer ‘Prosiect Llongau-U Cymru,1914-18: Coffáu’r Rhyfel ar y Môr’. Mae’r safle’n rhoi cyfle i ni ymchwilio i effaith y llongau-U ar longau’n perthyn i genhedloedd niwtral a barhâi i ddefnyddio porthladdoedd Cymru.

Diolch i gymorth myfyrwyr Norwyaidd ym Mhrifysgol Aberystwyth, a fu’n astudio dogfennau hanesyddol yn Norwy yn ystod gwyliau’r haf, gallwn yn awr ddatgelu stori o ddewrder neilltuol.

Cafodd y JANVOLD ei hadeiladu ym 1904 gan Grangemouth & Greenock Dockyard Co ar Afon Clud.  Perchennog olaf y llong oedd Johs Larsen, Bergen. Roedd Julius Christopher Meyer, capten y JANVOLD, yn llongwr profiadol iawn. Ar ben hynny, roedd criw’r llong wedi cael hyfforddiant ar beth i’w wneud pe bai llong danfor yn ymosod.

Ym mis Ebrill 1917, ymosodwyd ar y llong wrth iddi fynd i achub criw’r SS POITIERS. Roedd y JANVOLD yn hwylio o Bilbao i Gaerdydd, gyda chargo o fwyn haearn, pan deimlwyd ysgytiad mawr drwy’r llong. Bu bron i’r criw lansio’r badau achub, ond yna sylweddolwyd nad y JANVOLD oedd wedi cael ei tharo ond agerlong arall gerllaw, sef yr SS POITIERS, wedi’i chofrestru yn Ffrainc.

Mae’r ffotograff hwn o’r JANVOLD yn dangos y camau a gymerwyd gan y perchnogion i atal ymosodiadau ar y llong – cafodd enw’r llong, o ba wlad roedd yn dod (gwlad niwtral), a baneri Norwy eu paentio’n glir ar ei hochrau. Ffynhonnell: Llun drwy gwrteisi Uboat-Net.
Mae’r ffotograff hwn o’r JANVOLD yn dangos y camau a gymerwyd gan y perchnogion i atal ymosodiadau ar y llong – cafodd enw’r llong, o ba wlad roedd yn dod (gwlad niwtral), a baneri Norwy eu paentio’n glir ar ei hochrau. Ffynhonnell: Llun drwy gwrteisi Uboat-Net.

Gadawodd Meyer ei griw yn y badau achub lle roeddynt yn ddiogel a, gyda’r 2il Beiriannydd yn unig ar fwrdd y llong, yn ystafell yr injanau, fe lywiodd y JANVOLD at griw’r POITIERS a oedd yn y dŵr. Aeth torpido heibio i du blaen y JANVOLD. Cafodd ail agerlong, a thrydedd un, eu suddo nid nepell i ffwrdd yn ystod yr amser yr oedd y JANVOLD yn achub ei llond bad cyntaf o forwyr. Yna penderfynodd Meyer fynd â’r JANVOLD i’r dŵr basach islaw Hartland Point oddi ar arfordir Dyfnaint i aros am y badau achub a oedd wrthi’n codi mwy o oroeswyr. Saethodd torpidos eraill heibio i’w blaen a’i starn gan daro’r lan.

Wrth gyflwyno adroddiad am y digwyddiad ym mis Gorffennaf 1918, rhoddodd Meyer glod i’w griw am fod mor effeithlon a hunanfeddiannol – yn enwedig William Kihl, y Swyddog 1af, Olaf Saetre, yr 2il Swyddog, Bernard Hansen, y Prif Beiriannydd, Elis Fahlstrom, yr 2il Beiriannydd ac Evald Anderse, y Stiward.

Roedd yr aelodau criw hyn ar fwrdd y JANVOLD ar ei thaith dyngedfennol olaf. Ar 26 Mai 1917 roedd yn hwylio heibio i Ynys Enlli am tua 4 o’r gloch y bore pan gafodd rhan ôl y llong ei tharo gan dorpido. Cafodd y goroeswyr eu hachub gan y llong hebrwng, HMT LORD ALLENDALE. Chwiliodd am ddwy awr arall am y pedwar dyn a oedd ar goll cyn dychwelyd i Aberdaugleddau.

Yn Norwy, daeth y myfyrwyr o hyd i Adroddiad ar yr Ymchwiliad i’r suddo, felly gallwn yn awr roi enwau’r pedwar llongwr a gollodd eu bywydau: Bernhard Hansen, y Prif Beiriannydd, o Bergen, 46 oed; Haakon Kristiansen, Llongwr, o Holmestrand, 33 oed; Aksel Bruvik, Taniwr, o Bruvik ger Bergen, 25 oed; ac Emilio Lascano, Llongwr, a anwyd ym 1897 yn Buenos Aires.

Mae’r arolwg amlbaladr o’r JANVOLD a wnaed gan Brifysgol Bangor ym 2018 yn dangos bod rhan ôl a starn y llong wedi dymchwel i raddau helaeth oherwydd y difrod a achoswyd gan y torpido. Ffynhonnell: Prifysgol Bangor.
Mae’r arolwg amlbaladr o’r JANVOLD a wnaed gan Brifysgol Bangor ym 2018 yn dangos bod rhan ôl a starn y llong wedi dymchwel i raddau helaeth oherwydd y difrod a achoswyd gan y torpido. Ffynhonnell: Prifysgol Bangor.

Hoffem ddiolch yn arbennig i Preben Vangberg, Johan Dyrnes Hansen a Mari Aasland o Brifysgol Aberystwyth.

Darllen Pellach:
International Encyclopaedia of the First World War: Norwayhttps://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/norway

The ‘U-Boat Project’ commemorates the Great War at Sea around the coast of Wales. It is a 2-year Heritage Lottery Funded partnership project led by the RCAHMW, with an overall value of £1M, which provides unprecedented access, for the first time in 100 years, to the remains of 17 wrecks on the seabed off the Welsh coast which are part of our Great War heritage.

We take this opportunity to thank National Lottery players who allow the Fund to invest money to help people across the UK explore, enjoy and protect the heritage they care about. www.hlf.org.uk.  Follow the Heritage Lottery Fund on TwitterFacebook and Instagram

Developments on the project may be followed here:
Twitter: https://twitter.com/LlongauUBoat
Facebook: https://www.facebook.com/llongauUboat
E-mail: uboat@rcahmw.gov.uk

]]>
https://cbhc.gov.uk/myfyrwyr-o-norwy-ym-mhrifysgol-aberystwyth-yn-helpu-i-ddatgelu-hanes-y-janvold/feed/ 0
Lleoliad Cefnogi Prosiect – Datblygu Deunyddiau Ysgol https://cbhc.gov.uk/lleoliad-cefnogi-prosiect-datblygu-deunyddiau-ysgol/ https://cbhc.gov.uk/lleoliad-cefnogi-prosiect-datblygu-deunyddiau-ysgol/#respond Wed, 03 Apr 2019 08:00:26 +0000 https://rcahmw.gov.uk/?p=15295 Mae Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru yn Aberystwyth yn dymuno penodi rhywun i leoliad gwaith â phwyslais addysgol i’w gynorthwyo gyda’i brosiect llongau-U cyffrous sy’n cael ei ariannu gan Gronfa Dreftadaeth y Loteri. Yn ystod y prosiect fe ddefnyddir technoleg canfod sain i greu delweddau o longddrylliadau o’r Rhyfel Byd Cyntaf sy’n gorwedd ar wely’r môr ar hyd arfordir Cymru, a manteisir ar ymchwil hanesyddol i adrodd storïau’r bobl yr effeithiodd y rhyfel arnynt.

Crëwyd y lleoliad fel cyfle datblygu i athro/athrawes newydd gymhwyso, neu ar fin cymhwyso, i helpu i wireddu elfennau gwaddol addysgol y prosiect.

Bydd yr ymgeisydd delfrydol yn siarad Cymraeg a bydd ganddo/ganddi radd addysgu/TAR. Bydd yn gallu helpu tîm y prosiect i ddatblygu adnoddau gwyddoniaeth, mathemateg a hanes ar gyfer ysgolion (cyfnodau allweddol 3 a 4), yn gysylltiedig â ffrwyth gwaith y prosiect a’r cwricwlwm Cymreig newydd.

Bydd y lleoliad ar gyfer 8 wythnos yn ystod yr haf. Mae’n swydd amser-llawn, 37 awr yr wythnos, a gellir ymgymryd â hi ar sail hyblyg a/neu ran-amser.

Rydym yn cynnig cyflog o £19,240 pro rata y flwyddyn.

I gael mwy o wybodaeth am waith y prosiect ac am y lleoliad,  gan gynnwys pecyn gwneud cais, ewch i’n gwefan yn
https://cbhc.gov.uk/amdanom-ni/gweithio-ir-comisiwn/swyddi-syn-wag-ar-hyn-o-bryd/

Y dyddiad cau ar gyfer ceisiadau yw 28 Ebrill 2019.

]]>
https://cbhc.gov.uk/lleoliad-cefnogi-prosiect-datblygu-deunyddiau-ysgol/feed/ 0
Penodi Cadeirydd a Chomisiynwyr https://cbhc.gov.uk/penodi-cadeirydd-a-chomisiynwyr/ https://cbhc.gov.uk/penodi-cadeirydd-a-chomisiynwyr/#respond Tue, 02 Apr 2019 10:30:34 +0000 https://rcahmw.gov.uk/?p=15300 Yr Athro Nancy Edwards
Yr Athro Nancy Edwards

Mae’n bleser gan y Comisiwn Brenhinol gyhoeddi penodiad yr Athro Nancy Edwards yn Gadeirydd y Comisiwn yn sgil ymddeoliad Dr Eurwyn Wiliam. Mae Ei Mawrhydi Y Frenhines hefyd wedi penodi Dr Hayley Roberts, arbenigwraig ar dreftadaeth arforol, a Jonathan Vining, arbenigwr ar bensaernïaeth yr 20fed ganrif, yn Gomisiynwyr.

Meddai Christopher Catling, Ysgrifennydd y Comisiwn: ‘Mae gennym fenyw yn Gadeirydd am y tro cyntaf ers sefydlu’r Comisiwn 110 o flynyddoedd yn ôl ac erbyn hyn mae 5 o’n 9 Comisiynydd yn fenywod, gan gywiro’r anghydbwysedd rhyw blaenorol’. Gweler y datganiad i’r wasg am fwy o wybodaeth: https://llyw.cymru/comisiwn-brenhinol-henebion-cymru-yn-penodi-cadeirydd-dau-gomisiynydd

]]>
https://cbhc.gov.uk/penodi-cadeirydd-a-chomisiynwyr/feed/ 0