Glofa Taf Merthyr, Bedlinog, dewiswyd gan Brian Malaws, cyn Ymchwilydd gyda CBHC a bellach yn wirfoddolwr

Glofa Taf Merthyr, ger Bedlinog
Glofa Taf Merthyr, ger Bedlinog

Dyma’r tŵr weindio dros y siafft aer yng Nglofa Taf Merthyr, ger Bedlinog yn ne Cymru. Hwn yw un o’m hoff ffotograffau yn CHCC (nid gan mai fi a’i tynnodd!) gan ei fod yn cynrychioli penllanw perthynas agos y Comisiwn Brenhinol â’r safle hwn dros gyfnod o flynyddoedd ar ddechrau’r 1990au.

Fe wnaeth y Comisiwn gofnod ffotograffig o lawer o lofeydd yn ne Cymru wrth i’r diwydiant glo grebachu’n gyflym ar ddiwedd y 1980au a dechrau’r 1990au.

Gan mai Taf Merthyr oedd un o’r ychydig o byllau dwfn a oedd yn dal yn gyflawn ac yn dal i weithio, penderfynwyd cofnodi’n fanwl y prosesau o godi’r glo o’r dyfnderoedd a’i drin cyn ei gludo i’w gyrchfan, sef Gorsaf Drydan Aberddawan yn yr achos hwn. Cafwyd gafael ar siart brosesau swyddogol, ond roedd yn annhebyg iawn i’r siart derfynol a gynhyrchwyd gennym drwy ddilyn llif y glo drwy’r peiriannau paratoi a’r olchfa. Wrth gwrs, nid yw pwll glo yn lle arbennig o lân i weithio ynddo, ond yr oedd un neu ddwy o fanteision, fel y cyfle i gyfarfod ag ystod eang o staff a thrafod eu swyddogaethau penodol nhw yn y broses. Yn wir, cefais fwynhad mawr o siarad â’r holl weithwyr, yn enwedig y glowyr eu hunain; roedd pob un ohonynt yn siriol a pharod ei gymwynas, er eu bod nhw’n gwybod eu bod ar fin colli eu bywoliaeth.

Atgofion eraill oedd y profiad o fynd i lawr bron 650 metr i weld y gwaith o dan y ddaear, a chael caniatâd i stopio locomotif disel Dosbarth 37 a’i res o wagenni wrth iddo ddod i lawr y cwm er mwyn i ni allu tynnu ffotograff da ohono. Yn anffodus, fe gafodd criw’r trên gryn drafferth i ailgychwyn y trên ar y cledrau serth llithrig – dydw i ddim yn credu ein bod ni’n arbennig o boblogaidd y bore hwnnw!

Roedd y lofa’n cynhyrchu glo 24 awr y dydd ac roedd gwaith cynnal parhaus yn cael ei wneud ar y peiriannau, felly roedd rhywbeth yn digwydd drwy’r amser. Er na ellir gweld neb yn y llun, mae’n ysgogi llawer o atgofion hapus o weithio ar y safle ac, ar yr un pryd, atgofion trist o ddiwedd cyfnod: cawsai’r cyfan ei ysgubo i ffwrdd cyn pen blwyddyn.

Manylion y safle:
https://coflein.gov.uk/cy/site/80488/details/taff-merthyr-colliery-bedlinog

Gan Brian Malaws

06/24/2020

guest
0 Comments
Inline Feedbacks
View all comments

MYNNWCH Y NEWYDDION DIWEDDARAF AM DREFTADAETH CYMRU

Ymunwch â’r rhestr e-bostio i dderbyn diweddariadau rheolaidd. Mae’n rhad ac am ddim!

Tweets

0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x