Mae llawer o’r llongddrylliadau a gofnodwyd yn CHCC eisoes yn cyfeirio at Gofnodion Colledion Cofrestr Lloyd’s fel ffynhonnell gwybodaeth © Hawlfraint y Goron: CBHC.

‘Gwneud y Cysylltiad’: Project Newydd i Gysylltu Cofnodion Colledion Cofrestr Lloyd’s a Chofnod Henebion Cenedlaethol Cymru

Mewn prosiect cyffrous newydd, bydd Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru a Sefydliad Cofrestr Lloyd’s yn defnyddio Cofnodion Colledion Cofrestr Lloyd’s/Lloyd’s Register Casualty Returns (sydd ar gael ar wefan Sefydliad Cofrestr Lloyds ac ar Internet Archive) i gyfoethogi Cofnod Henebion Cenedlaethol Cymru (sydd ar gael ar wefan Coflein) a chysylltu’r ddau gofnod â’i gilydd. Mae ‘Gwneud y Cysylltiad: Cofrestr Lloyd’s a Chofnod Henebion Cenedlaethol Cymru’ yn dod â dwy ffynhonnell amhrisiadwy o wybodaeth yn ymwneud â hanes morwrol Cymru at ei gilydd, gan ddarparu sylfaen a model ar gyfer ymchwil yn y dyfodol.

Mae llawer o’r llongddrylliadau a gofnodwyd yn CHCC eisoes yn cyfeirio  at Gofnodion Colledion Lloyd’s fel ffynhonnell gwybodaeth © Hawlfraint y Goron: CBHC.
Mae llawer o’r llongddrylliadau a gofnodwyd yn CHCC eisoes yn cyfeirio at Gofnodion Colledion Cofrestr Lloyd’s fel ffynhonnell gwybodaeth © Hawlfraint y Goron: CBHC.

Cofnodion Colledion Cofrestr Lloyd’s a CHCC

Mae Cofnodion Colledion Cofrestr Lloyd’s yn cofnodi’r llongau masnach cefnforol dros 100 tunnell fetrig gros sy’n cael eu colli ar hyd a lled y byd. Ers 1891, mae’r cofnodion hyn yn nodi maint, math, a chenedl pob llong a gollwyd, yn ogystal â manylion y daith a chargo’r llong. Ond y peth pwysicaf o safbwynt y prosiect hwn yw eu bod hefyd yn nodi ble y collwyd y llong. Felly gallwn bori’r cofnodion i ddod o hyd i unrhyw golledion yn nyfroedd Cymru.

Ar ôl cael hyd i golledion, caiff y manylion eu cymharu â’r cofnodion yn CHCC. Os yw’r wybodaeth yn y Cofnodion Colledion a CHCC yn wahanol, adolygir hyn, a chaiff unrhyw safleoedd newydd a welir yn y Cofnodion Colledion eu hychwanegu at CHCC. Yn bwysicaf oll, defnyddiwn hypergysylltiadau i ffeiliau PDF ar-lein y Cofnodion Colledion i wneud cofnodion safle CHCC yn fwy gwerthfawr byth. Mae hyn yn golygu bod y ffynonellau gwreiddiol amhrisiadwy hyn ar gael yn uniongyrchol i ymchwilwyr.

Cofnodir colli’r GRAMPIAN CASTLE yn y Cofnod Colledion ar gyfer 1987, t. 30 .  (Llun: AP2018_278_002 © Hawlfraint y Goron: CBHC; Cofnodion Colledion © Sefydliad Cofrestr Lloyd's)
Cofnodir colli’r GRAMPIAN CASTLE yn y Cofnod Colledion ar gyfer 1987, t. 30. (Llun: AP2018_278_002 © Hawlfraint y Goron: CBHC; Cofnodion Colledion © Sefydliad Cofrestr Lloyd’s)

Cofnod Cenedlaethol: Adnodd Rhyngwladol

Er bod y Cofnodion Colledion yn cael eu defnyddio i wella cofnod cenedlaethol, mae ganddynt arwyddocâd byd-eang. Mae llawer o ddigwyddiadau o bwys rhyngwladol, fel y Rhyfel Cyntaf rhwng China a Japan, y Rhyfel Mil Diwrnod, a’r Rhyfel rhwng Rwsia a Japan, yn ogystal â thrychinebau naturiol fel echdoriadau folcanig, yn cael eu cofnodi ynddynt. Cofnodir colledion yn holl gefnforoedd y byd, ac mewn llynnoedd hyd yn oed, ac nid ger porthladdoedd cyfarwydd yn unig.

Mae’r Rhyfel Cyntaf rhwng China a Japan yn cael ei gofnodi yn y Cofnodion Colledion (1 Gorffennaf–30 Medi, 1894, t. 6 ) lle nodir i’r KOW SHING gael ei suddo gan dorpido ac mai milwyr Chineaidd oedd ei chargo. © Sefydliad Cofrestr Lloyd's.
Mae’r Rhyfel Cyntaf rhwng China a Japan yn cael ei gofnodi yn y Cofnodion Colledion (1 Gorffennaf–30 Medi, 1894, t. 6) lle nodir i’r KOW SHING gael ei suddo gan dorpido ac mai milwyr Chineaidd oedd ei chargo. © Sefydliad Cofrestr Lloyd’s.

Mae natur ryngwladol y Cofnodion Colledion yn rhoi llongddrylliadau Cymru mewn cyd-destun byd-eang. Mae hyn yn arbennig o drawiadol yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg ac ar ddechrau’r ugeinfed ganrif, gan fod y cofnodion yn pwysleisio lle canolog Cymru yn economi’r byd. Byddai llongau’n dod â choed o Ganada, Mexico, Ffrainc a Phortiwgal i borthladdoedd diwydiannol Cymru, tra llifai glo o borthladdoedd de Cymru – Caerdydd, Y Barri, Casnewydd, Abertawe, Llanelli – i bedwar ban byd. Ceir cyfeiriadau at lechi o Borthmadog, tun o Bort Talbot, a choed a oedd ar ei ffordd i ierdydd adeiladu llongau Sir Aberteifi.

Câi nwyddau llai eu cludo hefyd. Roedd yr OGMORE yn hwylio i Gaerdydd gyda chargo o datws o’r Alban pan suddodd ym 1894. Cafodd y DOON ei cholli ym 1903 ar ei ffordd i Ayr a’i howld yn llawn stowt. Ond, yn achos llawer o longau, nid Cymru oedd dechrau na diwedd eu taith, ac mae rôl ein dyfroedd fel llwybr môr rhyngwladol yn hollol amlwg.

photo

Er bod saith llinell rhyngddynt, mae’r Cofnod Colledion ar gyfer 1 Gorffennaf–30 Medi 1900, t. 6  yn cofnodi’r gwrthdrawiad rhwng y GORDON CASTLE a’r STORNMARN ym Mae Ceredigion. © Sefydliad Cofrestr Lloyd’s.
Er bod saith llinell rhyngddynt, mae’r Cofnod Colledion ar gyfer 1 Gorffennaf–30 Medi 1900, t. 6 yn cofnodi’r gwrthdrawiad rhwng y GORDON CASTLE a’r STORNMARN ym Mae Ceredigion. © Sefydliad Cofrestr Lloyd’s.

I grynhoi, mae’r Cofnodion Colledion yn cynnig cyd-destun rhyngwladol ar gyfer Cofnod Henebion Cenedlaethol Cymru. Drwy gysylltu’r adnoddau hyn, gobeithiwn y bydd defnyddwyr yn manteisio ar y ddau ac yn meithrin dealltwriaeth well o hanes morwrol ein gwlad. Mae pob cofnod yn y Cofnodion Colledion yn adrodd stori, y mae llawer ohonynt yn drasig, a gallant fod yn fan cychwyn ar gyfer darganfod ein hanes. Y gobaith yw y bydd y prosiect hwn yn arwain at ddatblygu mwy o gysylltiadau rhwng adnoddau a sefydliadau, gan wneud hanes Cymru a’i hanes morwrol ehangach yn fwy hygyrch i bawb.

Dr Adam N. Coward, Cynorthwyydd Ymchwil Morwrol, CBHC

Y Goron sydd â’r hawlfraint i wefan Coflein a’r ddelwedd C643604 ac fe’u hatgynhyrchir gyda chaniatâd Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (CBHC), o dan awdurdod dirprwyedig Ceidwad y Cofnodion Cyhoeddus.

Cyhoeddwyd yr erthygl hon hefyd ar wefan Sefydliad Cofrestr Lloyd’s.

05/12/2020

guest
0 Comments
Inline Feedbacks
View all comments

MYNNWCH Y NEWYDDION DIWEDDARAF AM DREFTADAETH CYMRU

Ymunwch â’r rhestr e-bostio i dderbyn diweddariadau rheolaidd. Mae’n rhad ac am ddim!

Tweets

0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x