This photo of Hendre Uchaf was taken in 1953 by G. B. Mason, but the garden remained largely unchanged in the 70s and 80s

Hendre Uchaf, Abergele, gan Nicola Roberts, Swyddog Ymgysylltu â’r Cyhoedd

Mae fy hoff luniau’n ymwneud â safle sydd o ddiddordeb mawr i mi’n bersonol – sef y tŷ y bûm yn byw ynddo yn fy arddegau wrth dyfu i fyny yng ngogledd Cymru yn y 1970au a’r 1980au: Hendre Uchaf, Abergele.

Yn ystod yr wythnosau cyntaf ar ôl ymuno â’r Comisiwn ym mis Mawrth 2007, fe wnes i’r peth cyntaf y bydd llawer ohonom yn ei wneud wrth ddod ar draws y cannoedd ar filoedd o ddelweddau anhygoel y gallwch eu llwytho i lawr o Coflein – chwilio am hen gartref y teulu neu safle sydd o ddiddordeb personol.

Tynnwyd y llun hwn o Hendre Uchaf ym 1953 gan G. B. Mason, ond roedd yr ardd yr un fath fwy neu lai yn y 1970au a’r 1980au
Tynnwyd y llun hwn o Hendre Uchaf ym 1953 gan G. B. Mason, ond roedd yr ardd yr un fath fwy neu lai yn y 1970au a’r 1980au

Er llawenydd i mi, ni fûm fawr o dro yn dod o hyd i gyfres o ffotograffau a dynnwyd gan y ffotograffydd pensaernïol gwych a thoreithiog, G B Mason, a fu’n gweithio i’r Cofnod Adeiladau Cenedlaethol (a ddaeth yn sylfaen i’n Cofnod Henebion Cenedlaethol yn ddiweddarach). O gyfnod yr Ail Ryfel Byd hyd y 1960au fe dynnodd tua 11,000 o luniau o safleoedd ar hyd a lled Prydain, yn aml cyn iddynt gael eu dymchwel neu eu hadnewyddu. Tynnwyd y ddau lun hyn o Hendre Uchaf ym 1953, ymhell cyn i mi fynd yno i fyw (!) a chyn i’r tŷ gael ei adnewyddu. Ond rydw i’n cofio bod yr ardd fwy neu lai fel y mae yn y llun, gyda’r rhosod dringo yn cyrraedd ffenestr yr ystafell wely. Ac rydw i’n cofio’r drws ffrynt mawr o dderw a dyddiad adeiladu’r tŷ, 1591, wedi’i gerfio ar garreg uwch ei ben. Fe fyddaf i’n edrych ar y drws heddiw, gyda Mr Black, ci defaid y perchennog blaenorol, yn cysgu’n ddiog yn heulwen y prynhawn o’i flaen, ac yn meddwl faint o weithiau y rhedais i mewn ac allan bryd hynny, heb boeni am y dyfodol nac am hanes y tŷ – dim ond cartref oedd ef i mi ac i’m brodyr a’m chwiorydd sydd bellach wedi’u gwasgaru i bedwar ban byd!

Prif ddrws y tŷ a’r dyddiad 1591 wedi’i gerfio ar y garreg uwch ei ben. Cwblhawyd y tŷ tua diwedd teyrnasiad y Frenhines Elizabeth, dair blynedd ar ôl methiant Armada Sbaen
Prif ddrws y tŷ a’r dyddiad 1591 wedi’i gerfio ar y garreg uwch ei ben. Cwblhawyd y tŷ tua diwedd teyrnasiad y Frenhines Elizabeth, dair blynedd ar ôl methiant Armada Sbaen

Wrth ymchwilio i hanes Hendre Uchaf, fe ddarganfûm fod Peter Smith wedi gwneud cynllun o’r tŷ ac i hwn gael ei gynnwys yn ei gyfrol fawr Houses of the Welsh Countryside (ffig. 95c). Dangosodd fod y tŷ yn perthyn i ddosbarth o dai lloriog cynnar â lle tân yn y wal hir. Cafodd ei gynnwys ar bedwar map dosbarthiad (Mapiau 28, 37, 28 a 48a) sy’n crynhoi hanes pensaernïol y tŷ. Rydw i’n gwybod erbyn hyn fod yna gannoedd, os nad miloedd, o dai hanesyddol yng Nghymru, ond i mi fe fydd Hendre Uchaf bob amser yn arbennig.

Manylion y Safle: https://coflein.gov.uk/cy/site/27312/details/hendre-uchaf

Gan Nicola Roberts

06/30/2020

guest
0 Comments
Inline Feedbacks
View all comments

MYNNWCH Y NEWYDDION DIWEDDARAF AM DREFTADAETH CYMRU

Ymunwch â’r rhestr e-bostio i dderbyn diweddariadau rheolaidd. Mae’n rhad ac am ddim!

Tweets

0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x