Lansio prosiect treftadaeth arfordirol a newid yn yr hinsawdd

Bydd prosiect ymchwil Ewropeaidd gwerth miliynau o bunnoedd, a fydd yn ymchwilio i beryglon newid yn yr hinsawdd o safbwynt tirweddau arfordirol Cymru ac Iwerddon, yn cael ei lansio’n swyddogol ym Mhrifysgol Aberystwyth ddydd Iau 23 Mawrth 2017.

Gyda chymorth ariannol o €4.1m gan raglen Cymru-Iwerddon yr Undeb Ewropeaidd, mae prosiect CHERISH (Hinsawdd, Treftadaeth ac Amgylcheddau Riffiau, Ynysoedd a Phentiroedd) yn cael ei arwain gan Gomisiwn Brenhinol Henebion Cymru mewn cydweithrediad â Phrifysgol Aberystwyth.

Mae dau bartner yn Iwerddon hefyd yn rhan o’r astudiaeth bum mlynedd – Canolfan Archaeoleg ac Arloesi Iwerddon (The Discovery Programme), ac Arolwg Daearegol Iwerddon.

Bydd yn prosiect yn canolbwyntio ar y pentiroedd a’r ynysoedd o amgylch Sir Benfro, Bae Ceredigion a Phen Llŷn, ynghyd â safleoedd ar arfordir de a dwyrain Iwerddon.

 

Ynyslas 8th March 2010

Llun o’r awyr o dwyni tywod Ynyslas ger y Borth sef un o’r ardaloedd dan sylw ymchwilwyr prosiect CHERISH ©CBHC

 

Defnyddir y technolegau diweddaraf i ddadansoddi archaeoleg yr arfordir a’r ynysoedd a’r safleoedd treftadaeth forol sydd wedi gweld yr effaith fwyaf yn sgil newid yn yr hinsawdd, erydu arfordirol, stormydd a lefel y môr sy’n codi o hyd.

Bydd y prosiect yn ariannu gwaith cloddio newydd, cofnodi newidiadau amgylcheddol, mapio morol a modelu’r tirwedd.

Un o nodau’r prosiect yw datgelu rhai o’r cyfrinachau sydd o’r golwg o dan y dŵr o amgylch Cymru ac Iwerddon, gan gynnwys hen longddrylliadau.

Mae Dr Toby Driver yn Uwch Ymchwilydd i Gomisiwn Brenhinol Henebion Cymru: “Bydd ein cyd-ymchwilwyr yn Iwerddon yn defnyddio cwch ag offer arbennig i gynnal arolygon aml-baladr o dan y môr, a thrwy ddefnyddio’r dulliau mapio morol diweddaraf, byddwn yn gallu casglu delweddau eglur iawn o longddrylliadau a aeth i drafferthion o dan y dŵr mewn mannau fel Sarn Badrig ger Harlech. Bydd rhai wedi bod yno am hyd at bedair canrif, a dyma fydd y tro cyntaf i rai ohonynt gael eu gweld o dan y dŵr.

“Byddwn hefyd yn edrych ar dwyni tywod Niwbwrch yn Ynys Môn, lle dywedir i bentref cyfan gael ei gladdu o dan y tywod gannoedd o flynyddoedd yn ôl. Ymhlith y lleoliadau eraill bydd Ynysoedd y Moelrhoniaid, Stagbwll ac ynysoedd Sir Benfro yn ogystal â safleoedd ar arfordir Iwerddon.”

Bydd Prifysgol Aberystwyth yn cyfrannu at y bartneriaeth drwy ddatblygu cofnodion eglurder iawn o newidiadau amgylcheddol gan ddefnyddio cofnodion gwaddodol a hanesyddol, dan arweiniad Dr Sarah Davies, Darllenydd yn yr Adran Daearyddiaeth a Gwyddorau Daear (ADGD).

“Mae gwaddodion mewn dyddodion mawn arfordirol, fel y rhai yng Nghors Fochno yn y Borth, yn ogystal ag mewn rhwydweithiau twyni a morlynnoedd, yn darparu cofnod manwl o newidiadau yn yr hinsawdd yn y gorffennol. Mae gennym ddiddordeb arbennig yn y ffordd y mae gweithgarwch stormydd wedi amrywio dros y mil o flynyddoedd diwethaf, a’r gwersi y gall hanes eu dysgu i ni heddiw.

“Dros raddfeydd amser hanesyddol, gall cofnodion dogfennol hefyd ddarparu gwybodaeth werthfawr am natur gweithgarwch stormydd wrth iddo newid – a sut y mae cymunedau wedi ymdopi â byw mewn amgylcheddau arfordirol deinamig,” meddai Dr Davies.

Bydd y prosiect o gymorth i strategaethau newid yn yr hinsawdd yn y dyfodol oherwydd bydd yn cynnig dealltwriaeth fwy trylwyr o newidiadau mwy hirdymor i dreftadaeth ac amgylcheddau arfordirol Cymru ac Iwerddon, sy’n denu miloedd o ymwelwyr bob blwyddyn.

Cynhelir digwyddiadau cyhoeddus i rannu gwybodaeth am y canfyddiadau a threfnir sesiynau hyfforddi i helpu i ddatblygu cyfleoedd twristiaeth.

Dywedodd Ysgrifennydd Cyllid Llywodraeth Cymru Mark Drakeford: “Mae’r prosiect hwn yn gyfle i Gymru ac Iwerddon ddod at ei gilydd i fynd i’r afael â rhai o’r heriau ry’n ni’n eu hwynebu o ganlyniad i’r newid yn yr hinsawdd a’r amgylchedd yn ein hardaloedd arfordirol. Mae’n hynod o bwysig bod safleoedd treftadaeth ac adnoddau sydd mewn perygl o ganlyniad i newid yn yr hinsawdd yn cael eu diogelu, ac mae’n bleser gweld y bydd y buddsoddiad hwn hefyd yn cefnogi cyfleoedd newydd i sector twristiaeth y ddwy wlad.”

Yn ogystal â €4.1m o arian yr Undeb Ewropeaidd, cyd-ariennir CHERISH ag €1.1m gan y sefydliadau sy’n cymryd rhan yn y prosiect.

 

Cysylltiadau: Adran Daearyddiaeth a Gwyddorau Daear https://www.aber.ac.uk/en/iges

Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru www.cbhc.gov.uk

Rhaglen Iwerddon-Cymru http://irelandwales.ie

Am fwy o wybodaeth: Dr Sarah Davies, Adran Daearyddiaeth a Gwyddorau Daear, Prifysgol Aberystwyth 01970 622585 | sjd@aber.ac.uk

Dr Toby Driver, Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru 01970 621207 | toby.driver@cbhc.gov.uk

Esther Prytherch, Cyfathrebu a Materion Cyhoeddus, Prifysgol Aberystwyth 01970 622365 | 07968 593078 | ejp14@aber.ac.uk

 

 

IW Group

 

Irish logo

03/22/2017

Leave a Reply

avatar

MYNNWCH Y NEWYDDION DIWEDDARAF AM DREFTADAETH CYMRU

Ymunwch â’r rhestr e-bostio i dderbyn diweddariadau rheolaidd. Mae’n rhad ac am ddim!

Tweets