This photograph of the JANVOLD reveals the measures the owners took to prevent the ship from being attacked – the ship’s name, its country of neutral origin and the Norwegian flags were all painted large on the ship’s sides. Source: Image courtesy of Uboat-Net.

Myfyrwyr o Norwy ym Mhrifysgol Aberystwyth yn helpu i ddatgelu hanes y JANVOLD

Y JANVOLD, llong a gofrestrwyd yn Norwy, yw un o’r llongddrylliadau sydd wedi’i gynnwys yn ein harolygon ar gyfer ‘Prosiect Llongau-U Cymru,1914-18: Coffáu’r Rhyfel ar y Môr’. Mae’r safle’n rhoi cyfle i ni ymchwilio i effaith y llongau-U ar longau’n perthyn i genhedloedd niwtral a barhâi i ddefnyddio porthladdoedd Cymru.

Diolch i gymorth myfyrwyr Norwyaidd ym Mhrifysgol Aberystwyth, a fu’n astudio dogfennau hanesyddol yn Norwy yn ystod gwyliau’r haf, gallwn yn awr ddatgelu stori o ddewrder neilltuol.

Cafodd y JANVOLD ei hadeiladu ym 1904 gan Grangemouth & Greenock Dockyard Co ar Afon Clud.  Perchennog olaf y llong oedd Johs Larsen, Bergen. Roedd Julius Christopher Meyer, capten y JANVOLD, yn llongwr profiadol iawn. Ar ben hynny, roedd criw’r llong wedi cael hyfforddiant ar beth i’w wneud pe bai llong danfor yn ymosod.

Ym mis Ebrill 1917, ymosodwyd ar y llong wrth iddi fynd i achub criw’r SS POITIERS. Roedd y JANVOLD yn hwylio o Bilbao i Gaerdydd, gyda chargo o fwyn haearn, pan deimlwyd ysgytiad mawr drwy’r llong. Bu bron i’r criw lansio’r badau achub, ond yna sylweddolwyd nad y JANVOLD oedd wedi cael ei tharo ond agerlong arall gerllaw, sef yr SS POITIERS, wedi’i chofrestru yn Ffrainc.

Mae’r ffotograff hwn o’r JANVOLD yn dangos y camau a gymerwyd gan y perchnogion i atal ymosodiadau ar y llong – cafodd enw’r llong, o ba wlad roedd yn dod (gwlad niwtral), a baneri Norwy eu paentio’n glir ar ei hochrau. Ffynhonnell: Llun drwy gwrteisi Uboat-Net.
Mae’r ffotograff hwn o’r JANVOLD yn dangos y camau a gymerwyd gan y perchnogion i atal ymosodiadau ar y llong – cafodd enw’r llong, o ba wlad roedd yn dod (gwlad niwtral), a baneri Norwy eu paentio’n glir ar ei hochrau. Ffynhonnell: Llun drwy gwrteisi Uboat-Net.

Gadawodd Meyer ei griw yn y badau achub lle roeddynt yn ddiogel a, gyda’r 2il Beiriannydd yn unig ar fwrdd y llong, yn ystafell yr injanau, fe lywiodd y JANVOLD at griw’r POITIERS a oedd yn y dŵr. Aeth torpido heibio i du blaen y JANVOLD. Cafodd ail agerlong, a thrydedd un, eu suddo nid nepell i ffwrdd yn ystod yr amser yr oedd y JANVOLD yn achub ei llond bad cyntaf o forwyr. Yna penderfynodd Meyer fynd â’r JANVOLD i’r dŵr basach islaw Hartland Point oddi ar arfordir Dyfnaint i aros am y badau achub a oedd wrthi’n codi mwy o oroeswyr. Saethodd torpidos eraill heibio i’w blaen a’i starn gan daro’r lan.

Wrth gyflwyno adroddiad am y digwyddiad ym mis Gorffennaf 1918, rhoddodd Meyer glod i’w griw am fod mor effeithlon a hunanfeddiannol – yn enwedig William Kihl, y Swyddog 1af, Olaf Saetre, yr 2il Swyddog, Bernard Hansen, y Prif Beiriannydd, Elis Fahlstrom, yr 2il Beiriannydd ac Evald Anderse, y Stiward.

Roedd yr aelodau criw hyn ar fwrdd y JANVOLD ar ei thaith dyngedfennol olaf. Ar 26 Mai 1917 roedd yn hwylio heibio i Ynys Enlli am tua 4 o’r gloch y bore pan gafodd rhan ôl y llong ei tharo gan dorpido. Cafodd y goroeswyr eu hachub gan y llong hebrwng, HMT LORD ALLENDALE. Chwiliodd am ddwy awr arall am y pedwar dyn a oedd ar goll cyn dychwelyd i Aberdaugleddau.

Yn Norwy, daeth y myfyrwyr o hyd i Adroddiad ar yr Ymchwiliad i’r suddo, felly gallwn yn awr roi enwau’r pedwar llongwr a gollodd eu bywydau: Bernhard Hansen, y Prif Beiriannydd, o Bergen, 46 oed; Haakon Kristiansen, Llongwr, o Holmestrand, 33 oed; Aksel Bruvik, Taniwr, o Bruvik ger Bergen, 25 oed; ac Emilio Lascano, Llongwr, a anwyd ym 1897 yn Buenos Aires.

Mae’r arolwg amlbaladr o’r JANVOLD a wnaed gan Brifysgol Bangor ym 2018 yn dangos bod rhan ôl a starn y llong wedi dymchwel i raddau helaeth oherwydd y difrod a achoswyd gan y torpido. Ffynhonnell: Prifysgol Bangor.
Mae’r arolwg amlbaladr o’r JANVOLD a wnaed gan Brifysgol Bangor ym 2018 yn dangos bod rhan ôl a starn y llong wedi dymchwel i raddau helaeth oherwydd y difrod a achoswyd gan y torpido. Ffynhonnell: Prifysgol Bangor.

Hoffem ddiolch yn arbennig i Preben Vangberg, Johan Dyrnes Hansen a Mari Aasland o Brifysgol Aberystwyth.

Darllen Pellach:
International Encyclopaedia of the First World War: Norwayhttps://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/norway

The ‘U-Boat Project’ commemorates the Great War at Sea around the coast of Wales. It is a 2-year Heritage Lottery Funded partnership project led by the RCAHMW, with an overall value of £1M, which provides unprecedented access, for the first time in 100 years, to the remains of 17 wrecks on the seabed off the Welsh coast which are part of our Great War heritage.

We take this opportunity to thank National Lottery players who allow the Fund to invest money to help people across the UK explore, enjoy and protect the heritage they care about. www.hlf.org.uk.  Follow the Heritage Lottery Fund on TwitterFacebook and Instagram

Developments on the project may be followed here:
Twitter: https://twitter.com/LlongauUBoat
Facebook: https://www.facebook.com/llongauUboat
E-mail: uboat@rcahmw.gov.uk

04/05/2019

Leave a Reply

avatar

MYNNWCH Y NEWYDDION DIWEDDARAF AM DREFTADAETH CYMRU

Ymunwch â’r rhestr e-bostio i dderbyn diweddariadau rheolaidd. Mae’n rhad ac am ddim!

Tweets